ETS nedir, İklim Kanunu ne kurdu?
Emisyon ticaret sistemi, sera gazı emisyonlarına net sıfır hedefine uygun bir üst sınır koyar ve bu sınır içindeki salım hakkını "tahsisat" adıyla alınıp satılabilir hâle getirir. Türkiye'de sistemin yasal temeli 7552 sayılı İklim Kanunu'dur (RG 09.07.2025 / 32951). Kanun tanımı m.2'de yapar; m.9 ise sistemi fiilen kurar:
- Kurulum ve tahsisat (m.9/1): ETS'yi İklim Değişikliği Başkanlığı kurar, ulusal tahsisat planını hazırlar ve tahsisatları dağıtır. Ulusal tahsisat planları Resmî Gazete'de yayımlanır (m.9/7).
- Sera gazı emisyon izni (m.9/3): yönetmelikle belirlenen faaliyetleri yürüten işletmeler bu faaliyetleri sürdürebilmek için Başkanlıktan izin almak zorundadır.
- Teslim yükümlülüğü (m.9/5): ETS kapsamındaki işletme, doğrulanmış yıllık emisyonuna karşılık gelecek kadar tahsisatı her yıl teslim eder. Teslim etmeyen işletme, ertesi yıl eksik kalan miktara eşit tahsisatı da teslim etmekle yükümlüdür.
- Ücretsiz tahsisat (m.9/6): tarihsel emisyon verileri ya da kıyaslama (benchmark) değerleri nispetinde sağlanabilir.
Sistemin karar organı Karbon Piyasası Kurulu'dur (m.10): Bakan başkanlığında ilgili bakanlıkların bakan yardımcıları, SPK ve EPDK başkanları ile İklim Değişikliği Başkanı'ndan oluşur; ulusal tahsisat planını onaylar, ücretsiz tahsisatların dağılımına ve denkleştirmenin hangi oranda kullanılabileceğine karar verir. TOBB başkanlığındaki Danışma Kurulu ise istişari görüş verir. Denetim yetkisi Başkanlıktadır (m.15).
Yönetmelik ne getirdi: MRV ve ETS tek metinde
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27.08.2026 / 33353) Kanun'un m.9-11 hükümlerini işletir: sera gazı emisyon izni, izleme planı, yıllık doğrulanmış emisyon raporu, tahsisat teslimi, denkleştirme ve idari yaptırımlar tek metinde toplanır. 2014'ten beri uygulanan Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır (m.40); izleme, raporlama ve doğrulama kuralları artık bu yönetmeliğin içindedir. Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.41).
Kim kapsamda: kategori A, B ve C
Yönetmelik tesisleri yıllık emisyonlarına göre üç kategoriye ayırır (m.4). Ölçüt, tesisin kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı biçimde hesaplanan yıllık emisyondur; biyokütleden kaynaklanan karbondioksit hesaba katılmaz.
| Kategori | Yıllık emisyon (tCO₂e) | ETS yükümlülüğü |
|---|---|---|
| A | 50.000 ve altı | Kapsam dışı (m.5/1) |
| B | 50.000'den fazla, 500.000 ve altı | Kapsamda: izin, izleme, rapor, tahsisat teslimi |
| C | 500.000'den fazla | Kapsamda: izin, izleme, rapor, tahsisat teslimi |
Kapsam maddesi (m.5) sistemi yalnızca EK-1'deki faaliyeti yürüten kategori B ve C tesisleriyle sınırlar. Okul, üniversite, hastane ve savunma sanayi kuruluşları yalnızca yerine getirdikleri faaliyetlerle sınırlı olmak üzere kapsam dışıdır (m.5/2); araştırma-geliştirme tesisleri, münhasıran biyokütle kullanan tesisler ve askerî unsurlar da yönetmeliğin dışında tutulur (m.2/2). Yönetmelik "işletme"yi EK-1 faaliyetini yürüten tesisi işleten ya da kullanma hakkına sahip gerçek veya tüzel kişi olarak, "tesis"i ise bu faaliyetlerin yürütüldüğü sabit teknik ünite olarak tanımlar (m.4).
Pilot dönem 2026-2027: Karbon Piyasası Kurulu ne karar verdi?
Kanun, ETS tam uygulanmadan önce bir pilot dönem öngörür; pilotun kapsamını, süresini ve usulünü Karbon Piyasası Kurulu belirler (7552 Geçici m.1/1, Yönetmelik Geçici m.1). Kurul ilk toplantısının kararlarını KPK 2026/1 duyurusuyla 3 Eylül 2026'da açıkladı:
- Süre: pilot dönem 2026 ve 2027 yılı emisyonlarını kapsar.
- Sektörler: elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerinin kategori B ve C büyüklüğündeki tesisleri. Belirli bir Prodcom koduyla elektrik üreten tesisler ile doğal gaz ve ham petrol boru hatlarının kompresör ve basınç dengeleme istasyonları pilot dönemde kapsam dışı bırakıldı.
- Ücretsiz tahsisat: kıyas (benchmark) yöntemiyle yüzde 100. Elektrik dışındaki sektörlerde kıyas değeri tüm tesislerin ağırlıklı genel ortalaması, elektrikte santral bazında son beş yılın ağırlıklı ortalama emisyon yoğunluğudur.
- Takvim: 2026 sistem yılında işletmeler yalnızca raporlama yükümlülüğüne tabi; fiyat mekanizması 2027 sistem yılı itibarıyla başlar.
Pilot dönemin bir de yumuşatıcı hükmü var: bu dönemde Kanun'daki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle kesilen idari para cezaları yüzde 80 indirimli uygulanır (7552 Geçici m.1/1). İndirim cezayı kaldırmaz; aşağıdaki tutarların beşte biri yine ödenir.
Takvim: 27 Ekim 2026, 30 Nisan, Kasım sonu ve 9 Temmuz 2028
Yönetmelik ve Kanun birlikte okununca kapsamdaki bir tesisin önündeki tarihler şöyle sıralanır:
| Tarih | Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|
| 27 Ekim 2026 | Pilot dönem işletmeleri ilk izleme metodolojisi planını elektronik ortamda sunar (yürürlükten itibaren 2 ay; Başkanlık 6 aya kadar uzatabilir) | Yönetmelik Geçici m.3 |
| Her yıl 30 Nisan | Bir önceki yılın doğrulanmış sera gazı emisyon raporu (Başkanlık en fazla bir ay uzatabilir); rapor gönderilmeden önce MEDAS'ın atadığı doğrulayıcı kuruluşça doğrulanır | m.29, m.30 |
| Kasım ayının son iş günü | Yükümlülük yılının tahsisat teslimi (ek rezerv kullanan tesislerde Aralık ayının son iş günü); pilotta fiyat mekanizması 2027'de başladığından ilk teslim 2027 sistem yılına ilişkindir | m.16 |
| 9 Temmuz 2028 | Kapsamdaki işletmeler sera gazı emisyon iznini Kanun'un yürürlüğünden itibaren 3 yıl içinde alır; bu süre içinde izinli sayılırlar, Kurul kararıyla 2 yıla kadar uzatma mümkündür | 7552 Geçici m.1/2, Yönetmelik Geçici m.2 |
| Sürekli | İzin 5 yıl geçerlidir, yenileme bitişten en az 6 ay önce; başvuru en çok 60 günde değerlendirilir, eksikler 10 iş günü içinde bildirilir ve 3 ay içinde tamamlanır. İzleme planı izlemeye başlamadan en az 6 ay önce gönderilir | m.7, m.8, m.28/3 |
Cezalar: Kanun tabanı ve yönetmelikteki 2026 tutarları
Kanun'un ceza tabanı m.14'tedir: doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu süresinde sunmayana 500.000 liradan 5.000.000 liraya kadar idari para cezası verilir ve ETS kapsamındaki işletmelere bu ceza iki kat uygulanır (m.14/1). Raporunu zamanında sunmayan işletmenin işlem kayıt sistemindeki tahsisatları, teslim dışında her işleme kapatılır; rapor gelince açılır ama ceza yine uygulanır (m.14/4-a). Yönetmelik bu aralığı kategoriye göre 2026 tutarlarına bağlar (m.35):
| Fiil | Kategori | 2026 tutarı (TL) |
|---|---|---|
| Doğrulanmış raporu süresinde sunmama | A | 627.450 |
| Doğrulanmış raporu süresinde sunmama | B (250.000 t ve altı / üstü) | 1.254.900 / 2.509.800 |
| Doğrulanmış raporu süresinde sunmama | C (2.000.000 t ve altı / üstü) | 4.392.150 / 6.274.500 |
| İzinsiz faaliyet (yıllık emisyona göre üç kademe) | B | 1.254.900 ile 3.764.700 arası |
| İzinsiz faaliyet (yıllık emisyona göre üç kademe) | C | 6.274.500 ile 12.549.000 arası |
ETS kapsamındaki işletmelere rapor cezası iki kat uygulanır (m.35/1-b); izleme planı onaylı olmayan tesislerde kategori, kapasiteye eşdeğer emisyon üzerinden belirlenir. Tahsisat teslim yükümlülüğünün ihlalinde Kanun'daki yaptırımlar uygulanır (m.16/2). Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artar; artışın kuralı ve itiraz yolu için 2026 idari para cezaları yazısına bakın. Pilot dönemde yüzde 80 indirim yukarıdaki tutarlara da uygulanır.
Denkleştirme: karbon kredisi hangi şartla kullanılır?
Kanun, tahsisat yükümlülüğünün bir bölümünün eşdeğer miktarda karbon kredisiyle karşılanmasına izin verilebileceğini söyler ve ulusal bir karbon kredilendirme sistemi kurulmasını Başkanlığa bırakır (m.11). Yönetmelik şartı netleştirir (m.25): yalnızca Türkiye sınırları içinde gerçekleşmiş projelerden elde edilen krediler kullanılabilir ve kullanım, teslim yükümlülüğünün Karbon Piyasası Kurulu'nca belirlenecek oranını aşamaz. Oran henüz açıklanmadı; ulusal kredilendirme ve denkleştirme yönetmeliği de hâlâ taslak aşamasındadır. Yurt içinde gönüllü karbon piyasası için kredi üreten proje sahipleri, Başkanlıkça belirlenen sürede kayıt sistemine kayıt yaptırmakla yükümlüdür (m.11/5).
AB sınırda karbon düzenlemesiyle (CBAM) ilişkisi
AB'ye çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen ihraç eden üreticiler için TR ETS'nin ikinci bir anlamı var: CBAM, ürünün menşe ülkesinde gömülü emisyon için fiilen ödenen karbon fiyatının sertifika yükümlülüğünden düşülmesine imkân tanır. Pilot dönemde ücretsiz tahsisat yüzde 100 olduğundan fiilen ödenen bir fiyat büyük ölçüde oluşmaz; indirim, tahsisatın ücretli kısmı başladıkça anlam kazanır. Bu nedenle TR ETS kapsamındaki ihracatçı için doğrulanmış emisyon verisi iki kapıyı birden açar: yurt içinde teslim yükümlülüğü, AB'de ithalatçının beyanı. Bu yazı CBAM hesaplarına girmez; ihracatçı okur için ayrı bir rehber planlanmıştır.
Kategori A ve kapsam dışı tesisler ne yapmalı?
Yıllık emisyonu 50.000 tCO₂e ve altında kalan tesisler yönetmeliğin kapsamı dışındadır (m.5); izin, izleme planı, doğrulanmış rapor ve tahsisat yükümlülüğü doğmaz. Yine de üç nedenle envanter çıkarmak akıllıca: kapasite artışı tesisi B'ye taşıyabilir ve kategori kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanır; AB'li müşteriler ve CBAM beyanı gömülü emisyon verisi ister; büyük alıcıların tedarikçi anketleri Scope 1-2 rakamı sorar. ISO 14064-1'e göre hazırlanan bir kurumsal sera gazı envanteri, kapsama girildiğinde izleme planının da temelini oluşturur.
mevfit'te iklim ve çevre mevzuatı nasıl takip edilir
İklim Kanunu ve Çevre Kanunu mevfit Külliyat'ında tam metin ve madde geçmişiyle yer alır; Resmî Gazete'de bir madde değiştiğinde değişiklik aylık değişiklikler sayfasına ve ilgili yükümlülüğe işlenir. Şirket profilinizde üretim yaptığınızı ve faaliyetinizin çevresel etkisi olduğunu işaretlediğinizde İklim Kanunu'nun sera gazı emisyon izni, doğrulanmış yıllık rapor ve tahsisat teslimi gibi yükümlülükleri ile çevre izni, atık beyanı ve sıfır atık gibi çevre yükümlülükleri sorumlu ve terminle listenize düşer; çevre yükümlülüklerinin yıllık takvimi üretim tesisi çevre uyum takvimi yazısında. İzlenen çevre mevzuatının tamamı kapsam sayfasında.