|
TİCARİ İŞLEMLERDE TAŞINIR REHNİ KANUNU
Kanun
No. 6750Kabul
Tarihi: 20/10/2016
Amaç
ve kapsam
MADDE
1- (1) Bu Kanunun amacı; teslimsiz
taşınır rehin hakkının güvence olarak kullanımının yaygınlaştırılması, bu
rehne konu taşınırların kapsamının genişletilmesi, taşınır rehninde
aleniyetin sağlanması ile rehnin paraya çevrilmesinde alternatif yolların
sunulması suretiyle finansmana erişimi kolaylaştırmaktır.
(2) Bu
Kanun; taşınır varlıkları konu edinen işlemlerde rehin hakkının tesisine,
rehin hakkının üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesine, Rehinli Taşınır
Siciline, rehinli alacaklılar arasında öncelik hakkının belirlenmesine,
tarafların ve üçüncü kişilerin hak ve yükümlülüklerine, rehin hakkının
kullanımı ile rehinli işlemlere ilişkin diğer usul ve esasları kapsar.
(3) Bu
Kanun, bir borca güvence teşkil etmek üzere kurulan ve konusu bu Kanunda
sayılan taşınır varlıklar olan rehinli işlemlere uygulanır.
(4) Bu
Kanun, sermaye piyasası araçları ile türev araçlara ilişkin finansal
sözleşmeleri konu edinen rehin sözleşmeleri ile mevduat rehnine uygulanmaz.
(5) Tapu
kütüğüne herhangi bir nedenle tescil edilen taşınırlar bu Kanun kapsamında
değildir.
Tanımlar
MADDE
2- (1) Bu Kanunun
uygulanmasında;
a)
Bakanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,
b)
Çiftçi: 18/4/2006 tarihli ve 5488 sayılı Tarım Kanununa göre faaliyet
gösteren çiftçiyi,
c)
Esnaf: 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek
Kuruluşları Kanununa göre faaliyet gösteren esnaf ve sanatkarı,
ç)
Finansal sözleşme: Faiz oranı, emtia, döviz, hisse senedi, tahvil, endeks
veya benzeri finansal araçların dayanak varlık olarak kullanıldığı spot,
future, forward, opsiyon veya swap işlemiyle, repo, ters repo işlemi ve bu
işlemlere benzer nitelikte olan ve finansal piyasalarda kullanılan diğer
işlemlerle ve bu işlemlerin herhangi bir kombinasyonunu içeren
sözleşmeleri,
d)
Güvenli elektronik imza: 15/1/2004 tarihli ve 5070 sayılı Elektronik İmza
Kanununun 4 üncü maddesinde tanımlanan elektronik imzayı,
e) Kredi
kuruluşu: 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca
faaliyet gösteren bankalar ve finansal kuruşlar, 21/11/2012 tarihli ve 6361
sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu uyarınca
faaliyet gösteren finansal kuruluşlar ile kredi ve kefalet sağlayan kamu veya
özel kurum ve kuruluşları,
f)
Müstakbel taşınır varlık: Mevcut olmayan veya rehin sözleşmesinin
akdedildiği anda rehin verenin mülkiyetinde bulunmayan bu Kanunun 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen varlıkları,
g) Stok:
Rehin verenin satmak, kullanmak veya kiralamak amaçlarıyla mülkiyetinde
bulunan hammadde, yarı mamul veya mamul varlıkları,
ğ)
Tacir: 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre tacir
kabul edilen kişiyi,
h)
Taşınır varlık: Bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen
varlıkları,
ı) Rehin
hakkı: Taşınır varlığın türünden, rehin verenin veya rehinli alacaklının
durumundan, rehinle güvence altına alınan borcun niteliğinden veya
tarafların onu rehin hakkı olarak adlandırmasından bağımsız olarak bir
borcun ödenmesini veya ifa edilmesini güvence altına almak amacıyla
alacağın devrinde devralanın alacak hakkı da dâhil olmak üzere, taşınır
varlık üzerinde zilyetliğin devrine gerek olmaksızın tesis edilen sınırlı
ayni hakkı,
i) Rehin
sözleşmesi: Rehin hakkını tesis etmek amacıyla rehin veren ile alacaklı
arasında imzalanan sözleşmeyi,
j)
Serbest meslek erbabı: 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi
Kanununa göre tanımlanan serbest meslek erbabını,
k)
Sicil: Bakanlık tarafından kurulan ya da kurdurulan ve mevzuatı uyarınca
kendi özel siciline tescili zorunlu olanlar dışındaki taşınır varlıklar
üzerinde, bu Kanun kapsamında tesis edilecek rehinlere ilişkin tescil,
terkin, değişiklik gibi tüm iş ve işlemlerin elektronik ortamda
gerçekleştirildiği ve sunulduğu merkezi ve aleni Rehinli Taşınır Sicilini,
l)
Üretici örgütü: Üretici ve yetiştiricilerin ilgili kanunlara dayanarak
kurdukları tarımsal amaçlı kooperatif ve birlikleri,
ifade
eder.
Rehinde
taraflar
MADDE
3- (1) Rehin sözleşmesi;
a) Kredi
kuruluşları ile tacir, esnaf, çiftçi, üretici örgütü, serbest meslek erbabı
gerçek ve tüzel kişiler arasında,
b) Tacir
ve/veya esnaflar arasında,
yapılır.
Rehin
hakkının kurulması
MADDE
4- (1) Rehin hakkı, rehin
sözleşmesinin Sicile tescil edilmesiyle kurulur.
(2)
Rehin sözleşmesi elektronik ortamda ya da yazılı olarak düzenlenir.
(3)
Elektronik ortamda düzenlenen rehin sözleşmesinin Sicile tescil
edilebilmesi için sözleşmenin güvenli elektronik imza ile onaylanması
şarttır.
(4)
Yazılı olarak düzenlenen rehin sözleşmesinin Sicile tescil edilebilmesi
için tarafların imzalarının noterce onaylanması veya sözleşmenin Sicil
yetkilisinin huzurunda imzalanması şarttır.
(5)
Rehin hakkının kurulmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça
çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
(6) Rehin
sözleşmesinde aşağıdaki hususların yer alması zorunludur:
a) Rehin
sözleşmesinin tarafı;
1)
Ticari işletme ise ticaret unvanı, MERSİS numarası, temsil ve ilzama
yetkili temsilcinin adı, soyadı ve imzası,
2)
Gerçek kişi veya esnaf ise Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, adı, soyadı
ve imzası,
3)
Çiftçi ise Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, adı, soyadı ve imzası ile
Çiftçi Kayıt Sistemi numarası,
4)
Üretici örgütü ise üretici örgütü belge numarası ile temsil ve ilzama
yetkili temsilcinin adı, soyadı ve imzası.
b)
Borcun konusu, borcun miktarı, borcun miktarı belirli değilse rehnin ne
miktar için güvence teşkil ettiği, ödenecek para cinsi ve rehnin azami
miktarı.
c) Rehne
konu varlık ile bu varlığın ayırt edici özelliklerini belirten seri
numarası, markası, üretim yılı, şasi numarası, belge seri numarası, varsa
GTİP ya da PRODTR sanayi ürünü kodu gibi hususlar.
(7)
Rehne konu taşınır varlığın alt veya art rehne konu edilmesi ile rehin
verenin rehne konu taşınır varlık üzerindeki tasarruf yetkisini kısıtlayan
kayıtlar geçersizdir.
(8)
Rehin hakkının Sicile tescilinden doğan masrafların kime ait olacağı rehin
sözleşmesinde belirtilir.
Üzerinde
rehin hakkı kurulabilecek taşınır varlıklar
MADDE
5- (1) Rehin hakkı aşağıda
belirtilen taşınır varlıklar üzerinde kurulabilir:
a)
Alacaklar
b) Çok
yıllık ürün veren ağaçlar
c) Fikri
ve sınai mülkiyete konu haklar
ç)
Hammadde
d)
Hayvan
e) Her
türlü kazanç ve iratlar
f) Başka
bir sicile kaydı öngörülmeyen ve idari izin belgesi niteliğinde olmayan her
türlü lisans ve ruhsatlar
g) Kira
gelirleri
ğ)
Kiracılık hakkı
h)
Makine ve teçhizat, araç, ekipman, alet, iş makinaları, elektronik
haberleşme cihazları dâhil her türlü elektronik cihaz gibi menkul işletme
tesisatı
ı) Sarf
malzemesi
i)
Stoklar
j)
Tarımsal ürün
k)
Ticaret unvanı ve/veya işletme adı
l)
Ticari işletme veya esnaf işletmesi
m)
Ticari plaka ve ticari hat
n)
Ticari proje
o) Vagon
ö) Bu
fıkrada sayılanlardan üçüncü kişiler zilyetliğindeki taşınır varlık, hak ve
paylı mülkiyet hakları
(2)
Ticari işletme ve esnaf işletmesinin tamamı üzerinde rehin kurulması
hâlinde, rehnin kuruluşu anında işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş olan
her türlü varlık rehnedilmiş sayılır. Bu varlıkların rehni diğer kanunlarca
bir sicile tescilini gerektiriyorsa bu rehin ilgili sicillere bildirilir.
Bu varlıklar üzerinde diğer kanunlar uyarınca önceden bir rehin hakkı tesis
edilmiş olması hâlinde bu Kanun çerçevesinde tesis edilerek bildirilen
rehin sonraki sırada yer alır. Ticari işletme ve esnaf işletmesi rehinleri
ticaret veya esnaf siciline bildirilir. Birinci fıkrada yer alan diğer
taşınır varlıkların borcu karşılaması hâlinde işletmenin tümü üzerinde
rehin kurulamaz.
(3)
İşletmelerin müstakbel taşınır varlıkları üzerinde rehin hakkı kurulabilir.
Rehinli müstakbel taşınır varlık üzerindeki tasarruf yetkisi, bu
varlıkların mülkiyete konu edilmesini müteakip kullanılabilir.
(4)
Rehin, işletmelerin mevcut veya müstakbel taşınır varlıklarının getirileri
üzerinde kurulabilir.
(5) Her
tür sözleşmeden doğan mevcut veya müstakbel alacaklar rehne konu
edilebilir. 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun ile 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri saklıdır.
(6)
Rehin hakkı bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen varlıklardan biri
veya birden fazlası üzerinde kurulabilir.
(7)
Kendi mevzuatı gereğince bir onaya tabi olan lisans ve ruhsatların rehni bu
onayın alınması hâlinde mümkündür.
(8)
Mevzuatı gereği özel sicillerine kaydı gereken rehinler Sicile bildirilir.
Buna ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
(9)
Üçüncü kişiler, bu Kanun kapsamında borçlu lehine teslimsiz taşınır rehni
kurabilir.
Bütünleyici
parça ve eklenti
MADDE
6- (1) Taşınır varlık üzerindeki
rehin hakkı, o varlığın bütünleyici parçasını da kapsar.
(2)
Taraflar, taşınır varlığın mevcut veya sonradan ilave edilen eklentilerinin
rehin kapsamına alınmasını ayrıca kararlaştırabilir.
Birleşme
ve karışma
MADDE
7- (1) Birleşen veya karışan
taşınır varlıklar üzerinde rehin hakkı kurulabilir.
(2) Bir
taşınırın diğer bir taşınırla bütünleyici parçası olacak şekilde karışması
veya birleşmesi hâlinde; rehin hakkı o taşınır varlığın tamamı üzerinde
tesis edilmiş sayılır.
(3)
Birleşen veya karışan taşınır varlıkta devam eden rehin hakkı, her bir
birleşen taşınır varlığın; birleşme anındaki değerinin, birleşmiş ürün
değerine oranı üzerinden devam eder.
(4)
Taşınır varlıkların birbiriyle birleşmesi veya karışması hâlinde,
alacaklılar yeni varlık üzerinde kendi taşınırlarının birleşme veya karışma
zamanındaki değerleri oranında paylı rehne sahip olur.
Rehinli
Taşınır Sicili
MADDE
8- (1) Rehin hakkının tesisi ve
üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesi, rehinli alacaklılar arasında
öncelik hakkının belirlenmesi, rehinli taşınır varlık ile alacağın devrinin
tescili amacıyla Rehinli Taşınır Sicili kurulur.
(2)
Rehinli Taşınır Sicili alenidir. Bakanlık, Sicilin faaliyetlerini her zaman
denetlemeye ve gerekli önlemleri almaya yetkilidir. Sicil, Bakanlıkça
alınan önlemlere ve verilen talimatlara uymakla yükümlüdür.
(3)
Diğer kanunlar uyarınca bir sicile tescili zorunlu olan taşınır rehinlerine
ilişkin hükümler saklıdır. Bu taşınır varlıklar üzerinde bu Kanun
kapsamında Sicile tescil edilmek suretiyle rehin tesis edilmez.
(4)
Sicilin kuruluş ve işleyişi ile bu Sicille diğer kanunlar uyarınca tutulan
taşınır sicillerinin verilerinin paylaşımına yönelik usul ve esaslar
Bakanlıkça çıkarılan yönetmelik ile belirlenir.
Rehin
hakkının üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesi
MADDE
9- (1) Rehin hakkı, rehin
sözleşmesinin Sicile tescil edilmesiyle üçüncü kişilere karşı hüküm ifade
eder.
(2)
Diğer kanunlar uyarınca bir sicile tescili zorunlu olan taşınır rehinleri
üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmeye devam eder.
Derece
sistemi
MADDE
10- (1) Rehnin sağladığı güvence,
tescilde belirtilen rehin tutarı ve derecesi ile sınırlıdır. Rehin, sırada
kendisinden önce gelecek olanın miktarının tescilde belirtilmesi kaydıyla
ikinci veya daha sonraki derecede de kurulabilir. Bu halde 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 871 ila 876 ncı maddelerinin
bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır.
(2)
Rehin sözleşmesinde sonraki sırada yer alan rehinli alacaklılara boşalan
dereceye geçme hakkı verilebilir. Rehin sözleşmesi dışında bir sözleşme ile
bu hakkın tanınması hâlinde sözleşmenin geçerliliği, Sicile tescil
edilmesine bağlıdır.
Öncelik
hakkı
MADDE
11- (1) Aynı taşınır varlık
üzerinde derece sırası belirtilmeksizin birden fazla rehin hakkı tesis edilmesi
hâlinde alacaklıların öncelik hakkı, rehnin kurulma anına göre belirlenir.
Derece belirtilmesi hâlinde ise derece sırası esas alınır.
(2)
Sonraki sırada yer alan rehinli alacaklılara boşalan dereceye geçme hakkı
verilmesi hâlinde ilk sırada yer alan rehin alacaklısı alacağını tamamen
almadan bir sonraki rehin alacaklısına ödeme yapılmaz.
(3)
Birleşen veya karışan varlıklar üzerindeki rehin hakları, varlığın birleşme
ve karışmadan önceki durumuyla aynı önceliğe sahiptir. Birleşen veya
karışan varlıklar aynı dereceye sahip olmaları durumunda tescil anı dikkate
alınır.
(4)
Getirisi üzerinde ayrıca bir rehin tesis edilmemiş ise varlığın getirisi
üzerindeki öncelik hakkı, asıl rehinli varlığın öncelik sırasıyla aynıdır.
Rehin
sözleşmesi taraflarının hak ve yükümlülükleri
MADDE
12- (1) Tarafların hak ve
yükümlülükleri bu Kanuna aykırı olmamak şartıyla sözleşmede belirlenir.
(2)
Zilyed, rehinli taşınırın değerini koruyacak gerekli tedbirleri almakla
yükümlüdür. Zilyed, rehinli taşınırın değerini düşüren davranışlarda
bulunursa; alacaklı, hâkimden bu gibi davranışları yasaklamasını
isteyebilir. Alacaklıya, gerekli önlemleri almak üzere hâkim tarafından
yetki verilebileceği gibi; gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde alacaklı,
böyle bir yetki verilmeden de gerekli önlemleri kendiliğinden alabilir.
(3)
Hakları zarar görenler önlem için yapmış olduğu giderlerin tazminini zarara
sebep olanlardan isteyebilir.
(4)
Rehin alacaklısı, rehin veren ya da üçüncü bir kişinin zilyetliğinde
bulunan rehne konu taşınır varlığı denetleme hakkına sahiptir.
(5)
Rehin veren, rehin konusu taşınır varlıkların değerini rehin alacaklısı
aleyhine azaltan tasarruflarından doğan zararları tazmin etmekle
yükümlüdür.
(6)
Rehin veren, rehinli taşınır varlığın devri ile alacağın devrini Sicile
tescil ettirmekle yükümlüdür.
Değer
tespiti
MADDE
13- (1) Taraflar, rehin hakkının
kurulması öncesinde rehne konu taşınırın değerinin tespiti amacıyla ikinci
fıkrada belirtilen usulle değer tespiti yaptırabilir.
(2)
Rehinli taşınır varlığın birleşmesi veya karışması durumunda ya da temerrüt
sonrası hakların kullanımında, alacaklının başvurusu üzerine rehin verenin
yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesince taşınırın değeri ekspertiz
hizmeti sunan gerçek veya tüzel kişilere üç gün içerisinde tespit
ettirilir. Bu değer tespitine itiraz edilmesi hâlinde, mahkemece üç gün
içerisinde yeni bir değer tespiti yaptırılır. İtiraz üzerine ekspertiz
hizmeti sunan gerçek veya tüzel kişiler üç gün içerisinde değer tespiti
yapar. İtiraz üzerine yapılan değer tespiti kesindir. Bu tespitin yapıldığı
tarihten itibaren iki yıl geçmedikçe yeniden değer tespiti istenemez. Değer
tespitine ilişkin rapor rehin verene ve rehin alacaklılarına tebliğ edilir.
(3) Bu
Kanun kapsamındaki rehinli işlemlerde uygulanacak ekspertiz hizmetlerine
ilişkin tavan ücret ilgili kurumların görüşü alınarak Bakanlık tarafından
belirlenir.
(4)
Ekspertiz hizmeti sunan gerçek ve tüzel kişilerde aranacak nitelikler ile
yetkilendirilecek bu kişilere ilişkin diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılan
yönetmelikle belirlenir.
Temerrüt
sonrası haklar
MADDE
14- (1) Bu Kanun kapsamındaki
borçların süresinde ifa edilmemesi hâlinde alacaklı, aşağıdaki yollara başvurabilir:
a)
Birinci derece alacaklı ise icra dairesinden 9/6/1932 tarihli ve 2004
sayılı İcra ve İflas Kanununun 24 üncü maddesi uyarınca rehinli taşınırın
mülkiyetinin devrini talep edebilir. Bu halde icra dairesi, bu devri Sicile
bildirir. Rehinli taşınırın, Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca belirlenen değerinin, birinci derece alacaklının toplam
alacağından fazla olması durumunda, aradaki fark miktarından, diğer
derecelerdeki alacaklılara karşı, birinci derece alacaklı ile rehin veren
müteselsilen sorumludur.
b)
Alacağını, 5411 sayılı Kanun uyarınca faaliyet gösteren varlık yönetim
şirketlerine devredebilir. Bu halde, varlık yönetim şirketleri, alacaklının
rehin sırasına sahip olur. Öncelik hakkı bu Kanunun 11 inci maddesine göre
belirlenir.
c)
Zilyetliğin devrine konu olmayan varlıklarda kiralama ve lisans hakkını
kullanabilir.
(2)
Alacağın yukarıda belirtilen yollarla tahsil edilememesi hâlinde takip,
genel hükümler çerçevesinde yapılır.
(3) Bu
maddeye ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle
düzenlenir.
Alacağın
son bulması
MADDE
15- (1) Rehin alacaklısı, alacağın
son bulduğu tarihten itibaren üç işgünü içinde, rehin kaydının Sicilden
terkini için başvuruda bulunur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen rehin
alacaklısı hakkında güvence altına alınan borç tutarının onda biri oranında
idari para cezası Bakanlıkça uygulanır.
(2)
Şarta bağlı yükümlülükler de dâhil olmak üzere, mevcut ve müstakbel
güvenceli yükümlülüklerin ödeme ve diğer yöntemlerle ifa edilmesi hâlinde rehin
hakkı rehin alacaklısının talebi üzerine Sicilden terkin edilir.
(3)
Rehin alacaklısının, alacağın son bulmasını müteakip rehnin terkini için
süresi içinde Sicile başvurmaması hâlinde, borcunu ödeyen ve bunu
belgeleyen borçlu, rehnin terkinini Sicilden isteyebilir.
Müeyyideler
MADDE
16- (1) Rehin veren veya
taşınırı rehin yüklü olarak devralan;
a)
Rehinli varlığı bu Kanunun hilafına kullanması,
b) Borcu
ödememesi hâlinde rehinli varlığın mülkiyetini devretmemesi,
c)
Rehinli varlığı alacaklıya zarar vermek kastıyla tahrip veya imha etmesi,
ç)
Rehinli taşınır varlığın devri ile alacağın devrini Sicile tescil
ettirmemesi,
d)
Sicili yanıltmaya yönelik fiillerde bulunması,
hâllerinde
alacağını tamamen veya kısmen tahsil edemeyen rehin alacaklılarının şikayeti
üzerine güvence altına alınan borç tutarının yarısını geçmemek üzere adli
para cezası uygulanır.
(2)
İlgili kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bir taşınırı rehin almak
suretiyle ödünç para verme işini devamlı yapan kişi, 26/9/2004 tarihli ve
5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 241 inci maddesine göre cezalandırılır.
Yürürlükten
kaldırılan mevzuat
MADDE
17- (1) 21/7/1971 tarihli ve 1447
sayılı Ticari İşletme Rehni Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
Hüküm
bulunmayan hâller
MADDE
18- (1) Bu Kanunda hüküm bulunmayan
hâllerde, 4721 sayılı Kanununun taşınır rehnine ilişkin hükümleri
uygulanır.
Muafiyetler
MADDE
19- (1) Rehin sözleşmesinin
düzenlenmesi ile Sicilde tesis edilen işlemler vergi, resim, harç ve değerli
kağıt bedelinden muaftır.
Geçiş
hükümleri
GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Bu Kanun, yürürlüğe
girdiği tarihte görülmekte olan dava ve takiplere uygulanmaz.
(2) Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ticari işletme veya esnaf
işletmeleri üzerinde tesis edilen rehin haklarına ilişkin ilgili mevzuat
hükümleri uygulanmaya devam eder.
Yürürlük
MADDE
20- (1) Bu Kanun 1/1/2017
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE
21- (1) Bu Kanun hükümlerini
Bakanlar Kurulu yürütür.
27/10/2016
|