|
Devlet Muhasebesi Standartları Kurulundan:
DEVLET
MUHASEBESİ STANDARDI 10 (DMS 10) YÜKSEK
ENFLASYONLU
EKONOMİLERDE MALİ RAPORLAMA
Amaç
1. Bu
standardın amacı yüksek enflasyonlu ekonomilerde mali raporlamaya ilişkin
esasların belirlenmesidir.
Kapsam
2. Mali tablolarını geçerli para birimi yüksek
enflasyonlu bir ekonomiye ait para birimiyle tahakkuk esasına göre
hazırlayan ve sunan kamu kurum ve kuruluşları, kendi konsolide
mali tablolarını da içeren temel mali tablolarında bu standardı uygular.
3. Yüksek enflasyonlu bir ekonomide, faaliyet
sonuçlarının ve mali durum tablosunun düzeltme yapılmaksızın yerel para
biriminde raporlanması anlamlı ve faydalı değildir. Paranın satın alma
gücünü kaybetmesinden dolayı farklı zamanlarda meydana gelen işlemlerin
veya diğer olayların tutarlarının karşılaştırılması, aynı hesap döneminde
bile yanıltıcı olur.
4. Bu standart yüksek enflasyonun arttığı varsayılan
durumda mutlak bir oran belirlemez. Yüksek enflasyonun varlığına,
aşağıdakileri de içerecek şekilde bir ülkenin ekonomik koşullarına
bakılarak karar verilir:
1) Nüfusun çoğunluğu servetini parasal olmayan
varlıklarda ya da nispeten istikrarlı bir yabancı para biriminde tutmayı
tercih ediyorsa veya elde tutulan yerel para, satın alma gücünü korumak
üzere hemen yatırıma dönüştürme suretiyle değerlendiriliyorsa,
2) Nüfusun çoğunluğu parasal tutarları yerel para
biriminden değil, nispeten istikrarlı bir döviz cinsinden dikkate alıyorsa
ve fiyatlar bu döviz cinsinden de belirlenebiliyorsa,
3) Kredili alış ve satışlardaki fiyatlar; dönem kısa
bile olsa, kredi dönemi boyunca satın alma gücünde beklenen kayıpları
karşılayacak şekilde belirleniyorsa,
4) Faiz oranları, ücretler ve fiyatlar bir ‘fiyat endeksi’ne bağlıysa,
5) Son üç yılın birikimli enflasyon oranı %100’e
yaklaşıyor ya da aşıyorsa.
5.
Yüksek enflasyonlu ekonominin para biriminde raporlama yapan bütün
birimlerin aynı tarihten itibaren bu standardı uygulaması tercih edilir.
Bununla birlikte bu standart; raporlama yapılan para biriminin yüksek
enflasyonlu olduğunun tespit edildiği ülkede, raporlama döneminin başından
itibaren tüm birimlerin mali tablolarına uygulanır.
Tanımlar
6. Bu standartta geçen kavramlar aşağıdaki anlamlarda
kullanılır:
Nakit:
Elde bulunan para ve vadesiz mevduatlardır.
Parasal
Kalemler:
Elde tutulan para ve sabit ya da belirlenebilir
tutardaki parayla alınacak veya ödenecek olan varlık ve yükümlülüklerdir.
Parasal
Olmayan Kalemler:
Parasal kalemler dışındaki kalemlerdir.
Varlığın
Defter Değeri:
Bir varlığın birikmiş tükenme payı ve birikmiş değer
düşüklüğü kaybının indirilmesinden sonra bilançoda sunulan tutarıdır.
Yükümlülüğün
Defter Değeri:
Bir yükümlülüğün bilançoda sunulan tutarıdır.
Mali Tabloların
Düzeltilmesi
7. Özellikli ya da genel politik, ekonomik ve sosyal
etkenlerin sonucu olarak zamanla fiyat değişiklikleri olur. Arz ve
talepteki değişiklikler ve teknolojik değişiklikler gibi özellikli etkenler
bireysel fiyatların diğer fiyatlardan bağımsız olarak önemli derecede
artmasına ya da azalmasına neden olabilir. Bunun yanı sıra genel etkenler
fiyatların genel seviyesinde ve böylelikle paranın genel satın alma gücünde
değişime neden olabilir.
8. Yüksek enflasyonlu bir ekonomide mali tablolar sadece
raporlama tarihindeki cari ölçü birimiyle sunulduğunda faydalı olur. Bunun
sonucu olarak da bu standart yüksek enflasyonlu bir ekonominin para
biriminde raporlama yapan birimlerin temel mali tablolarına uygulanır. Bu
standart tarafından gerekli görülen bilgiler düzeltilmemiş mali tablolara
ek olarak sunulamaz. Mali tabloların düzeltilmeden ayrı olarak sunulması
önerilmez.
9. Kamu idareleri bütçe ile kıyaslanmaya olanak verecek
şekilde mali tablolarında bütçesel bilgilere yer verirse, bütçesel bilgiler
bu standarda göre düzeltilir.
10. Geçerli para birimi yüksek enflasyonlu bir ekonomiye
ait olan birimin mali tabloları, raporlama tarihindeki cari ölçüm birimi
ile sunulur. Mali tabloların sunulması hakkındaki standart hükümleri
gereğince önceki dönemler için gerekli görülen karşılaştırmalı tutarlar ve
önceki dönemlere ait herhangi bir bilgi de raporlama tarihindeki cari ölçüm
birimi ile sunulur.Karşılaştırmalı
tutarların farklı raporlama para birimiyle gösterilmesi istenildiğinde
dövizle yapılan işlemler ve döviz kurlarındaki değişimin etkileri
hakkındaki standart uygulanır.
11. Net parasal pozisyondaki fazla veya açık mali
performans tablosunda ayrı olarak gösterilir.
12. Bu standarda göre mali tabloların düzeltilmesi,
karar vermenin yanı sıra belirli işlem süreçlerinin uygulanmasını
gerektirir. Bu süreç ve kararların dönemler arasında tutarlı bir biçimde
uygulanması düzeltilmiş mali tablolardaki sonuçların mutlak doğruluğundan
daha önemlidir.
Mali Durum
Tablosu
13. Raporlama tarihinde cari ölçüm birimine göre
sunulmamış tutarlar genel fiyat endeksi kullanılarak düzeltilir.
14. Parasal kalemler, raporlama tarihindeki cari ölçüm
birimine göre sunulduğundan düzeltilmez. Parasal kalemler elde tutulan
para, sabit ya da belirlenebilir bir para tutarı ile alınacak ya da
ödenecek varlıklar ve yükümlülükler gibi kalemlerdir.
15. Endekslere bağlı tahvil ve krediler gibi
sözleşmelerle fiyat değişmelerine bağlanmış olan varlıklar ve yükümlülükler
raporlama tarihindeki gerçek tutarlarına getirilmeleri için sözleşme gereği
uyarlanır. Bu kalemler, uyarlanmış tutarları üzerinden mali durum
tablosunda sunulur.
16. Diğer tüm varlıklar ve yükümlülükler parasal olmayan
kalem niteliğindedir. Bazı parasal olmayan kalemler, raporlama tarihindeki
cari değeri yansıtan net gerçekleşebilir değer ve gerçeğe uygun değer gibi
değerleme yöntemleriyle sunulduğundan düzeltilmezler. Diğer tüm parasal
olmayan varlıklar ve yükümlülükler düzeltilir.
17. Birçok parasal olmayan kalem, mali durum tablosunda
maliyet ya da amortisman düşülmüş maliyet bedeliyle
sunulur; dolayısıyla bu kalemler edinim tarihindeki cari tutarları ile
ifade edilir. Her bir kalemin düzeltilmiş maliyeti ya da amortisman
düşülmüş maliyeti, edinim tarihinden raporlama tarihine kadarki genel fiyat
endeksindeki değişimin, kendi tarihsel maliyetine ve birikmiş
amortismanlarına uygulanması ile belirlenir. Bunun sonucu olarak makine,
teçhizat ve ekipman, maliyetiyle gösterilen
yatırımlar, hammadde ve ticari mal stokları, şerefiye, patentler, ticari
markalar ve diğer benzer varlıklar satın alınma tarihinden itibaren
düzeltilir. Yarı mamul ve mamul stokları satın alma ve dönüşüm
maliyetlerinin ortaya çıktığı tarihten itibaren düzeltilir.
18. Maddi duran varlık kalemlerinin edinim tarihlerini
içeren detaylı kayıtlar mevcut olmayabilir ya da tahmin edilemeyebilir. Bu
tür durumlarda bu standardın uygulandığı ilk dönemde, bu kalemlerin
değerinin düzeltilmesine temel olmak üzere bağımsız profesyonel değerleme
gerekli olabilir.
19. Bu standart tarafından maddi duran varlıkların
düzeltilmesinin gerektiği dönemde genel fiyat endeksi olmayabilir. Bu tür
durumlarda geçerli para birimi ile göreceli olarak istikrarlı bir yabancı
para birimi arasındaki değişim kurundaki hareketler gibi tahmin temelli bir
değerleme yapmak gerekebilir.
20. Bazı parasal olmayan kalemler edinim tarihi ya da
mali durum tablosundaki tutarından ziyade cari olan tarihteki değerinden
sunulur. Örneğin maddi duran varlıklar daha önceki tarihlerde yeniden
değerlenmiş olabilir. Bu tür durumlarda defter değeri yeniden değerleme
tarihinden itibaren düzeltilir.
21. Parasal olmayan kalemlerin düzeltilmiş değerlerinde
değer düşüklüğü olup olmadığının ve değerinin azaltılmasının gerekli olup
olmadığının belirlenmesi için nakit üreten ve üretmeyen varlıklarda değer
düşüklüğüyle ilgili standartlara veya şerefiyedeki değer düşüklükleri ile
ilgili uluslararası ve/veya ulusal standartlara bakılır. Örneğin maddi
duran varlıkların, şerefiyenin, patentlerin ve ticari markaların
düzeltilmiş tutarları geri kazanılabilir tutarına, stokların düzeltilmiş
tutarları net gerçekleşebilir değerine düşürülür. Özkaynak
yöntemini kullanan bir yatırımcı yüksek enflasyonlu bir ekonominin para
biriminde raporlama yapabilir. Böyle bir yatırımcının mali durum ve mali performans
tablosu, net varlık/özkaynaktaki ve faaliyet
sonuçlarındaki yatırımcı payını hesaplamak için bu standarda göre
düzeltilir. Yatırımcının düzeltilmiş mali tabloları yabancı para birimiyle
ifade edildiğinde bu tutarlar kapanış kurundan çevrilir.
22. Enflasyonun etkisi genellikle borçlanma maliyetlerine
yansır. Hem borçlanma ile sağlanmış sermaye harcamalarını düzeltmek hem de
aynı dönemde borçlanma maliyetlerinin enflasyona isabet eden kısmını
aktifleştirmek uygun değildir. Borçlanma maliyetlerinin bu kısmı oluştuğu
dönem içinde gider olarak muhasebeleştirilir.
23. Bir kamu idaresi, belirli bir faiz yükü oluşturmadan
ödemeyi ertelemeye izin veren bir anlaşma çerçevesinde varlık edinebilir.
Böylesi bir faiz tutarının tespitinin elverişsiz olduğu durumlarda bu tür
varlıklar satın alma tarihi yerine ödeme tarihinden itibaren düzeltilir.
24. Bu standardın uygulandığı ilk dönemin başında, net
varlık/özkaynağın bileşenleri (birikimli
fazla/açık ve herhangi bir yeniden değerleme farkları hariç) birime
katıldıkları ya da ortaya çıktıkları tarihten itibaren genel fiyat endeksi
kullanılarak düzeltilir. Önceki dönemlerde ortaya çıkan herhangi bir
yeniden değerleme farkı elimine edilir. Düzeltilmiş birikimli
fazla/açıklar, düzeltilen mali durum tablosundaki bütün diğer tutarlardan
elde edilir.
25. İlk dönemin sonunda ve bunu izleyen dönemlerde, net
varlık/özkaynağın bütün bileşenleri dönemin başlangıcından
itibaren ya da daha sonra edinilmişse edinme tarihinden itibaren genel
fiyat endeksinin uygulanmasıyla düzeltilir. Net varlık/özkaynakta
dönem içinde gerçekleşen hareketler mali tabloların sunulması hakkındaki
standarda göre açıklanır.
Mali
Performans Tablosu
26. Bu standart mali performans tablosundaki tüm
kalemlerin raporlama tarihindeki cari ölçüm birimi ile sunulmasını
gerektirir. Böylece gelir ve gider kalemlerinin başlangıçta
muhasebeleştirildiği tarihten itibaren genel fiyat endeksinde değişimler
uygulanarak bütün tutarlarının düzeltilmesi gerekir.
Net Parasal
Pozisyondaki Kazanç ya da Kayıp
27. Enflasyon döneminde varlık ve yükümlülükler fiyat
endeksine bağlı değilse;parasal
yükümlülüklerinden daha fazla parasal varlıkları olan kurum, satın alma
gücü kaybına uğrar. Kurumun parasal varlıklarından daha fazla parasal
yükümlülükleri olması halinde ise satın alma gücü artar. Net parasal
pozisyondaki bu kazanç veya kayıp; parasal olmayan varlıkların, birikimli
kazanç veya kayıpların ve mali performans tablosundaki kalemlerin düzeltilmesinden
ve endekse bağlı varlık ve yükümlülüklere ilişkin uyarlamalardaki
farklılıklardan kaynaklanmış olabilir. Kazanç veya kayıp, parasal varlıklar
ile yükümlülükler arasındaki dönem içi ağırlıklı ortalama farkın genel
fiyat endeksindeki değişim ile çarpılması yoluyla hesaplanabilir.
28. Net parasal pozisyondaki kazanç veya kayıp mali
performans tablosunda gösterilir. Sözleşmeyle fiyat değişimine bağlanmış
olan varlık ve yükümlülüklerdeki uyarlamalar net parasal pozisyondaki
kazanç veya kayıpla netleştirilir. Mali performans tablosundaki faiz geliri
ve gideri, yatırılan veya borçlanılan fonlarla ilgili yabancı para kur
farkları gibi diğer kalemler de net parasal pozisyonla ilişkilendirilir.
Her ne kadar ayrı gösterilse de, bu gibi kalemlerin mali performans
tablosunda net parasal pozisyon kazanç veya kaybıyla birlikte sunulması
faydalı olabilir.
Nakit Akış
Tablosu
29. Bu standart nakit akış tablosundaki tüm kalemlerin
raporlama tarihindeki cari ölçüm birimi ile sunulmasını gerektirir.
Karşılaştırmalı
Tutarlar
30. İster tarihsel maliyet isterse de cari maliyet
esasına göre olsun, önceki dönemlere ait tutarlar genel fiyat endeksi
uygulanarak düzeltilir; böylece karşılaştırmalı mali tablolar raporlama
döneminin sonunda cari ölçüm birimi ile sunulmuş olur. Önceki dönem mali
tablolarında gösterilen bilgiler, raporlama döneminin sonundaki cari ölçüm
birimiyle de sunulur. Karşılaştırmalı tutarların farklı bir raporlama para
birimiyle sunulması durumunda, dövizle yapılan işlemler ve döviz
kurlarındaki değişimin etkileri konulu standart hükümleri uygulanır.
Konsolide
Mali Tablolar
31. Yüksek enflasyonlu bir ekonomiye ait bir para
biriminde raporlama yapan kontrol eden bir birim, yine yüksek enflasyonlu
başka ekonomilere ait para birimlerinde raporlama yapan kontrol edilen
birimlere sahip olabilir. Bu tür kontrol edilen birimlerin mali
tablolarının raporlama yapılan ülke para biriminin genel fiyat endeksi
kullanılarak, kontrol eden birimce yayımlanan konsolide
mali tablolara dahil edilmeden önce düzeltilmesi gerekir. Bu şekildeki bir
kontrol edilen birim eğer yabancı ülkede ise düzeltilmiş mali tablolardaki
kalemler kapanış kurları üzerinden çevrilir. Yüksek enflasyonlu bir
ekonominin para biriminde raporlama yapmayan kontrol edilen bir birimin
mali tabloları için, dövizle yapılan işlemler ve döviz kurlarındaki
değişimin etkileri konulu standart hükümlerine bakılır.
32. Farklı raporlama tarihlerine ait mali tabloların konsolide edilmesi durumunda, parasal olsun ya da
olmasın bütün kalemler konsolide mali tabloların düzenlenme tarihindeki
cari ölçüm birimi ile sunulur.
Genel Fiyat
Endeksinin Seçimi ve Uygulanması
33. Mali tabloların bu standarda göre düzeltilmesi,
genel satın alma gücündeki değişimleri yansıtan genel fiyat endeksinin
kullanılmasını gerektirir. Aynı para biriminde raporlama yapan birimler
aynı endeksi kullanır.
Yüksek
Enflasyon Döneminin Sona Erdiği Ekonomiler
34. Yüksek enflasyon dönemi sona erdiğinde ve idareler
bu standarda göre mali tabloları hazırlamayı ve sunmayı bıraktığında;
sonraki mali tablolardaki defter değerine temel olması için önceki
raporlama döneminin sonunda cari ölçüm biriminde sunulmuş tutarlar esas
alınır.
Açıklamalar
35. Mali tablolardaki açıklamalarda aşağıdaki hususlara
yer verilir;
1) Önceki dönemlere ait mali tabloların ve tutarların
geçerli para biriminin genel satın alma gücündeki değişimlere göre
düzeltildiği ve bunun sonucunda raporlama tarihindeki cari ölçüm birimi ile
sunulduğu,
2) Raporlama tarihindeki genel fiyat endeksinin türü ve
seviyesi ile endekste cari ve önceki dönemlerde meydana gelen hareketler.
36. Bu standart tarafından gerekli görülen açıklamalar
yüksek enflasyonun mali tablolar üzerindeki etkisinin anlaşılabilmesi için
gereklidir. Ayrıca düzeltilen ve düzeltilmiş tutarların anlaşılması için
gerekli olan diğer bilgilerin sağlanması amaçlanır.
Yürürlük
Tarihi ve Diğer Hususlar
37. Bu standart,Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC) Kamu Sektörü Muhasebe
Standartları Kurulu tarafından yayınlanan ve 2013 yılının Mayıs ayı
itibarıyla yürürlükte olan yüksek enflasyonlu ekonomilerde mali raporlama
konulu standarttan (IPSAS 10) yararlanılarak hazırlanmıştır.
38. Bu standart Devlet Muhasebesi Standartları Kurulunun
izni ve onayı olmadan çoğaltılamaz, çevirisi yapılamaz, dağıtılamaz ve
yayımlanamaz. Kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz.
39. Bu standart, Maliye Bakanlığı ve ilgili kamu
idarelerince uygulanmasına ilişkin düzenleme yapılmak üzere yayımlandığı
tarihte yürürlüğe girer.
|