|
Maliye
Bakanlığından:
VERGİ
İNCELEMELERİNDE UYULACAK USUL VE ESASLAR
HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE
1 − (1) Bu Yönetmeliğin amacı, vergi incelemelerinde
uyulacak usul ve esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE
2 − (1) Bu Yönetmelik, 4/1/1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 140 ıncı
maddesi ile 13/12/1983 tarihli ve 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 33/B maddesine
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE
3 − (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Maliye
Bakanlığını,
b) Başkanlık: Gelir İdaresi
Başkanlığını,
c) İnceleme ve denetim birimi:
Maliye Teftiş Kurulu Başkanlığını, Hesap Uzmanları Kurulu Başkanlığını,
Gelirler Kontrolörleri Başkanlığını, vergi dairesi başkanlıklarını, vergi
dairesi başkanlığı kurulmayan yerlerde defterdarlıkları,
ç) Sınırlı inceleme: Tam
inceleme dışında kalan vergi incelemesini,
d) Tam inceleme: Bir mükellef
hakkında, bir vergi türü itibariyle bir veya birden fazla vergilendirme
dönemine ilişkin her türlü iş ve işlemlerinin bütün matrah unsurlarını
içerecek şekilde yapılan vergi incelemesini,
e) Vergi inceleme raporu: Vergi
incelemeleri sonucunda düzenlenen her türlü raporu,
f) Vergi incelemesi: İnceleme
yapmaya yetkili olanlar tarafından, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu
araştırmak, tespit etmek ve sağlamak amacıyla yapılan faaliyeti,
g) Vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlar: 213 sayılı Kanunun 135 inci maddesinde sayılan
yetkilileri,
ğ) Yıllık plan: Yıllık vergi
inceleme ve denetim planını,
ifade
eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Genel
Hükümler
Vergi incelemelerinin yürütülmesi
MADDE
4 − (1) Vergi incelemeleri, vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlarca, yıllık planda ve bu Yönetmelikte belirlenen usul ve
esaslara uygun olarak yerine getirilir.
Vergi inceleme görevinin verilmesi
MADDE
5 − (1) Vergi inceleme görevi yazı ile verilir. İnceleme
görevi yazılarında; nezdinde inceleme yapılacak kişilere veya konulara
ilişkin bilgilere, incelemenin kapsamına ve süresine ilişkin hususlara yer
verilir. İnceleme ve denetim birimleri, tam veya sınırlı olarak vermiş
oldukları incelemenin mahiyetini değiştirmeye yetkilidir. Bu durumda,
incelemenin mahiyetinin değiştirilme nedeni vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlar tarafından nezdinde inceleme yapılana bildirilir.
(2) İnceleme ve denetim
birimleri, yıllık planda belirlenen inceleme ve denetim hedeflerini
gerçekleştirmek maksadıyla, inceleme elemanlarının iş yoğunluğunu da göz
önünde bulundurarak, bir inceleme elemanı tarafından aynı anda yürütülecek
inceleme görevi sayısını, yapılan işin mahiyetini, inceleme veya
denetimlerin münferit veya ekip halinde yürütülmesi hususlarını belirler.
(3) İnceleme ve denetim
birimleri, vergi incelemesine tabi tutulacak kişilere veya konulara ilişkin
olarak risk analizi çalışma sonuçlarını vergi incelemesi yapmaya yetkili
olanlara verirler.
(4) Görevlendirmeye ilişkin
diğer hususlar, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların bağlı
bulundukları inceleme ve denetim birimleri tarafından belirlenir.
İnceleme dosyası
MADDE
6 − (1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar,
yaptıkları inceleme sırasında tespit ettikleri hususları not ederler ve bir
inceleme dosyası oluştururlar.
(2) İnceleme dosyasında;
nezdinde inceleme yapılan mükellefin mevzuata aykırı işlemleri, vergi
incelemesi kapsamında incelenen hesapları, bulunan matrah farkı, vergi
farkı ve bunların hesaplanma yöntemlerine ilişkin bilgiler ile bu kapsamda
yapılan yazışmalar ve düzenlenen tutanaklar yer alır.
(3) Vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlarca ölüm, emeklilik, istifa, hastalık ve askerlik gibi
görevin devredilmesi gerektiğidurumlarda inceleme görevi
inceleme dosyası ile birlikte devredilir.
(4) İnceleme dosyasında yer
alacak bilgilerin kısmen veya tamamen elektronik ortamda tutulması
mümkündür.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Vergi
İncelemesine Yetkili Olanlar Tarafından
Uyulması
Gereken Usuller
Hazırlık
MADDE
7 − (1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar,
incelemeye başlamadan önce, nezdinde inceleme yapacakları kişilere ve
konulara ilişkin olarak görev yazısı ekinde verilen belgeler ile
ilgililerin vergi dairesindeki dosyalarını tetkik ederler. Ayrıca,
gerekirse harici araştırmalar da yapmak suretiyle, bunların faaliyetleri,
iş ve iş kolları ile çalışma şekilleri hakkında bilgi edinirler.
İşe başlama
MADDE
8 − (1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, inceleme
görevinin verilmesinden itibaren en geç on gün içinde işe başlarlar. Bu
süre içinde işe başlanılamaması halinde, durum gerekçeli bir yazı ile bağlı
bulunulan inceleme ve denetim birimine bildirilir. İnceleme ve denetim birimi,
işe başlanılamamasını haklı kılan bir mazeretin varlığı halinde en fazla on
gün ilave süre verebileceği gibi inceleme görevini başka bir inceleme
elemanına da verebilir.
(2) Vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlar tarafından mükellefin kendisine veya bulunduğu sektöre
yönelik olarak yapılan her türlü araştırma, inceleme, bilgi isteme ve
yazışma gibi faaliyetler işe başlandığını gösterir.
İncelemeye başlama
MADDE
9 –
(1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, inceleme görevinin
verilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde incelemeye başlarlar. Bu süre
içinde incelemeye başlanılamaması halinde, durum gerekçeli bir yazı ile
bağlı bulunulan inceleme ve denetim birimine bildirilir. İnceleme ve
denetim birimi, incelemeye başlanılamamasını haklı kılan bir mazeretin
varlığı halinde en fazla on beş gün ilave süre verebileceği gibi inceleme
görevini başka bir inceleme elemanına da verebilir.
(2) Vergi incelemesine,
incelemeye tabi olan nezdinde tanzim olunacak İncelemeye Başlama Tutanağı
ile başlanır. Düzenlenen tutanağın bir örneği nezdinde inceleme yapılana
teslim edilir. Tutanağın bir örneği inceleme elemanının bağlı bulunduğu
birime, bir örneği ise mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilir.
(3) İncelemeye başlama tarihi,
mükellefin tutanağı imzaladığı tarih; tutanakta mükellefin imzasının bulunmaması
halinde ise tutanağın vergi dairesi kayıtlarına intikal ettiği tarihtir. Bu
durumda incelemeye başlama tutanağının bir örneği ayrıca mükellefin bilinen
adresine vergi dairesince gönderilir.
(4) Ölüm,
gaiplik, işin veya memleketin terki gibi nedenlerle,nezdinde inceleme yapılacak olanla temas
kurulamaması veya ilgili ile temas kurulmasına rağmen verilen sürede defter
ve belgenin ibraz edilmemesi, incelemeye başlama tutanağının imzadan imtina
edilmesi gibi hallerde; inceleme, ilgilinin vergi dairesindeki dosyasında
yer alan belgeler, veri ambarından ve diğer kaynaklardan elde edilen her
türlü bilgi ve belgeler ile varsa Gelir İdaresi Başkanlığının risk analizi
sonuçlarına dayalı olarak yürütülür.
İncelemeye başlama tutanağının muhteviyatı
MADDE
10 − (1) İncelemeye başlama tutanağında aşağıda yazılı
hususlara yer verilir;
a) Nezdinde inceleme yapılanın
kimlik bilgileri, unvanı, adresi ve faaliyet konusu,
b) İncelemenin türü
(tam/sınırlı inceleme, vergi türü),
c) İncelemeye alınma gerekçesi,
ç) İnceleme dönemleri,
d) İnceleme dairede yapılacaksa
buna ilişkin nezdinde inceleme yapılanın muvafakati,
e) Tutanağın tanzim yeri ve
tarihi, inceleme elemanının ve hazır bulunması halinde mükellefin imzası.
(2) Vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlar, nezdinde inceleme yaptıkları mükellefleri, incelemeyle
ilgili hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirir ve bu bilgilere erişim
yollarını gösterirler.
Defter ve belgelerin alınması
MADDE
11 − (1) Mükelleflerin defter ve belgeleri yazılı olarak
istenir ve tutanakla teslim alınır. Yazıda, ibraz edilecek defter ve
belgeler ile ibraz süresi, yeri ve ibraz edilmemesi halinde uygulanacak
müeyyidelere yer verilir.
(2) Mükellefin yazıya gerek
kalmaksızın defter ve belgelerini ibrazı üzerine, defter ve belgeler
tutanak düzenlenmek suretiyle de alınabilir.
(3) Tutanakta, teslim alınan
defter ve belgelerin mahiyeti ile teslim eden ve alan kişilerin kimlik
bilgileri ve imzalarına yer verilir.
(4) Mükellefler, Bakanlığın
elektronik olarak tutulmasına izin verdiği defter ve belgeleri elektronik
ortamda ibraz edebilirler.
(5) 213 sayılı Kanunun aramaya
ilişkin hükümleri saklıdır.
Kimlik ibrazı
MADDE
12 − (1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, incelemeye
başlamadan önce memuriyet sıfatlarını belirterek, vergi incelemesi yapmaya
yetkili olduklarına dair kimliği nezdinde inceleme yapılana ve diğer
ilgililere gösterirler.
İncelemenin yapılacağı yer
MADDE
13 − (1) Vergi incelemeleri esas itibariyle incelemeye tabi
olanın iş yerinde yapılır.
(2) İş yerinin müsait olmaması,
ölüm, işin terk edilmesi gibi zaruri sebeplerle incelemenin iş yerinde
yapılması imkânsız olur veya mükellef ve vergi sorumluları isterlerse
inceleme dairede yapılabilir. Bu takdirde incelemeye tabi olanın defter ve
belgelerini daireye getirmesi kendisinden yazılı olarak istenilir.
(3) İncelemenin dairede
yapılması halinde istenilen defter veya belgeleri belli edilen zamanda
mazeretsiz olarak getirmeyenler, bunları ibraz etmemiş sayılırlar. Haklı
bir mazeret gösterenlere, defter ve belgelerini daireye getirmeleri için
uygun bir süre verilir.
Çalışma saatleri
MADDE
14 − (1) Vergi incelemesinin mükellefin işyerinde yapılması
halinde, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, nezdinde inceleme
yapılanın izni olmaksızın resmi çalışma saatleri dışında inceleme
yapamazlar.
(2) Tutanak düzenlenmesi ve
inceleme ile ilgili emniyet tedbirlerinin alınması gerektiği hallerde, bu
işlemler resmi çalışma saatleri dışında da yapılabilir. Bu hallerde,
işyerindeki faaliyetlerin sekteye uğratılmaması için gerekli tedbirler
alınır.
Vergi mahremiyetinin korunması
MADDE
15 − (1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar,
mükellefin ve mükellefle ilgili kimselerin şahıslarına, muamele ve hesap
durumlarına, işlerine, işletmelerine, servetlerine veya mesleklerine
ilişkin olarak öğrendikleri sırları veya gizli kalması gerekli diğer
hususları ifşa edemezler ve kendilerinin veya üçüncü şahısların yararına
kullanamazlar. Bu yasak, inceleme elemanları görevlerinden ayrılsalar dahi
devam eder.
İnceleme tutanakları
MADDE
16 − (1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, inceleme
esnasında gerekli görülen hallerde, vergilendirme ile ilgili olayları ve
hesap durumlarını ayrıca tutanaklar ile tespit ve tevsik edebilirler.
(2) İlgililerin itiraz ve
mülahazaları varsa bunlar da tutanağa geçirilir.
(3) Düzenlenen tutanakların
birer nüshasının mükellefe veya nezdinde inceleme yapılan kimseye verilmesi
zorunludur.
(4) Vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlar, ilgilileri tutanakları imzalamaları için zorlayamazlar.
İlgililer tutanakları imzalamaktan çekindikleri takdirde tutanakta bahis
konusu edilen olaylar ve hesap durumlarını ihtiva eden defter ve vesikalar,
nezdinde inceleme yapılandan rızasına bakılmaksızın alınır ve inceleme
neticesinde tarh edilen vergiler ve kesilen cezalar kesinleşinceye kadar
geri verilmez. İlgililer her zaman bu tutanakları imzalayarak defter ve
vesikaları geri alabilirler.
(5) Suç delili olan defter ve
vesikalar mükellefin rızasına bakılmaksızın alıkonulur.
(6) Alıkonulan defter ve
vesikalar yazı ile mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesine gönderilerek
muhafazası sağlanır. Vergi dairesi, kendisine gönderilen defter ve
vesikaların muhafaza ve korunması için gerekli tedbirleri alır.
İnceleme tutanaklarında yer alacak unsurlar
MADDE
17 − (1) Vergi incelemesi ile ilgili düzenlenecek
tutanaklarda;
a) Tutanağın düzenlendiği yer
ve tarih,
b) İlgililerin adı, soyadı ve
unvanları, vergi kimlik numaraları ile imzaları,
c) Vergilendirme ile ilgili
olaylar ve/veya hesap durumları,
ç) Varsa, ilgililerin itiraz ve
mülahazaları,
d) Tutanakta belirtilen
hususların ilgililer tarafından okunduğunu ve doğruluğunun anlaşıldığını
belirten ifade,
e) Nezdinde inceleme yapılan
mükellefe tutanakta yer alan hususların vergi kanunları karşısında
yapılması muhtemel tarhiyat bakımından ispatlama vasıtası olduğunun,
tutanağın düzenlenmesinden önce mükellefe bildirildiği hususu,
yer
alır.
Raporların mevzuata uygun olması
MADDE
18 − (1) Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, vergi
kanunlarıyla ilgili kararname, tüzük, yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülere
aykırı vergi inceleme raporu düzenleyemezler.
(2) Vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlar, inceleme sırasında, vergi kanunlarıyla ilgili kararname, tüzük,
yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülerin vergi kanunlarına aykırı olduğu
kanaatine varırlarsa, bu hususu bağlı oldukları inceleme ve denetim
birimleri aracılığıyla Gelir İdaresi Başkanlığına bir rapor ile
bildirirler.
(3) Gelir İdaresi Başkanlığı,
en geç yirmi iş günü içerisinde görüşünü ilgili inceleme ve denetim
birimine yazılı olarak bildirir.
Vergi inceleme raporlarının düzenlenmesi
MADDE
19 − (1) Vergi inceleme raporları, vergi türü ve dönemi
itibariyle ayrı ayrı düzenlenir. Vergilendirme
dönemi bir yıldan daha kısa olan vergilere ilişkin vergi inceleme
raporları, her bir döneme ilişkin matrah ve/veya vergi farkları ayrı ayrı gösterilmek suretiyle ve takvim yılı aşılmamak
koşuluyla tek bir rapor olarak düzenlenebilir.
(2) Vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlarca kendilerine verilmiş vergi inceleme görevleri ile ilgili
olarak tespit edilen ve birden fazla vergi türünde vergi ziyaına sebebiyet veren hususlara ilişkin raporlar ayrı
ayrı düzenlenir.
(3) Tarhiyat önerisi içeren
vergi inceleme raporları; giriş, usul incelemeleri, hesap incelemeleri,
eleştirilen hususlar ile sonuç bölümlerinden oluşur. Mükellefin inceleme
esnasında ileri sürdüğü hususlar ve buna ilişkin değerlendirmelere
eleştirilen hususlar bölümünde yer verilir. Mükellef hakkında tarh edilmesi
önerilen vergi ve ceza tutarları, herhangi bir tereddüde yer vermeyecek
açıklıkta ve anlaşılır bir şekilde vergi inceleme raporlarının sonuç bölümünde
gösterilir.
(4) Vergi inceleme raporları,
Başkanlığın bilgi işlem sistemi ile uyumlu olacak şekilde tanzim edilir ve
bir örneği elektronik ortamda Başkanlığa gönderilir.
Vergi inceleme raporlarının ilgili komisyona gönderilmesi
MADDE
20 − (1) Vergi inceleme raporları, vergi incelemesi yapmaya
yetkili olanlar tarafından ilgili rapor değerlendirme komisyonuna doğrudan
veya bağlı bulundukları inceleme ve denetim birimi aracılığıyla gönderilir.
Merkezi Rapor Değerlendirme Komisyonuna gönderilmesi gereken vergi inceleme
raporları ise bağlı bulunulan inceleme ve denetim birimi tarafından
gönderilir. Raporların elektronik ortamda gönderilmesi halinde durum rapor
değerlendirme komisyonu tarafından bir tutanakla tespit olunur.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Vergi İncelemesinde Süre
İncelemenin tamamlanması
MADDE
21 − (1) Vergi inceleme raporlarının, rapor değerlendirme
komisyonlarına intikal ettiği tarih incelemenin tamamlandığı tarih olarak
kabul edilir.
Defter ve belgelerin iadesi
MADDE
22 − (1) Vergi incelemesi tamamlandıktan sonra nezdinde
inceleme yapılanın defter ve belgeleri on beş gün içerisinde bir tutanak
ile iade edilir. 16 ncı maddenin dört, beş ve
altıncı fıkra hükümleri saklıdır.
İnceleme süresi
MADDE
23 − (1) İncelemeler mümkün olan en kısa sürede tamamlanır.
İncelemeye başlanıldığı tarihten itibaren, tam inceleme yapılması halinde
en fazla bir yıl, sınırlı inceleme yapılması halinde ise en fazla altı ay
içinde incelemenin bitirilmesi esastır.
(2) Birinci fıkrada belirtilen
süreler içerisinde incelemenin bitirilemeyeceğinin anlaşılması halinde,
vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar, gerekçeli bir yazı ile bağlı
oldukları inceleme ve denetim biriminden, inceleme süresinin bitiminden en
geç on gün önce, ek süre talep edebilirler.
(3) Ek süre talebi ilgili
inceleme ve denetim birimi tarafından değerlendirildikten sonra altı ayı
geçmemek üzere ek süre verilebilir. Bu durumda, incelemenin bitirilememe
nedeni ilgili inceleme ve denetim birimi tarafından nezdinde inceleme
yapılana yazılı olarak bildirilir.
(4) İnceleme ve denetim
birimleri, incelemenin zamanında bitirilmesini sağlayacak gerekli tedbirleri
almakla yükümlüdür.
(5) İnceleme görevinin başka
bir inceleme elemanına devredilmesi gerektiği hallerde, inceleme kalan süre
içinde tamamlanır.
(6) Sınırlı incelemenin
sonradan ortaya çıkan durumlar nedeniyle tam incelemeye dönüşmesi halinde
inceleme süresi, sınırlı incelemeye başlanan tarih itibariyle hesaplanır.
(7) Ek süre dahil
olmak üzere, süresinde herhangi bir kabul veya eleştiri raporu
düzenlenmemesi halinde, durum, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar
tarafından gerekçeleri ile birlikte yazılı olarak bağlı oldukları inceleme
ve denetim birimine bildirilir. İlgili inceleme ve denetim birimi,
incelemeyi bitiremeyen inceleme elemanı hakkında disiplin hükümlerini
uygulayabilir.
(8) İnceleme, neticesi
alınmamış hesap dönemi de dahil olmak üzere, tarh
zamanaşımı süresi sonuna kadar her zaman yapılabilir. Evvelce inceleme
yapılmış veya matrahın re’sen takdir edilmiş
olması yeniden inceleme yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline mani
değildir.
(9) 13/6/2006
tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 17 nci
maddesi ile 15/3/2007 tarihli ve 5604 sayılı Malî Tatil İhdas Edilmesi
Hakkında Kanun hükümleri saklıdır.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Uygulanmayacak hükümler
MADDE
24 − (1) Maliye Bakanlığınca yapılmış olan düzenlemelerin bu
Yönetmelik hükümlerine aykırı nitelik taşıyan hükümleri uygulanmaz.
Yürürlük
MADDE
25 − (1) Bu Yönetmelik 1/1/2011
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE
26 − (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Maliye Bakanı yürütür.
|