|
Maliye Bakanlığından:
GİDER
VERGİLERİ GENEL TEBLİĞİ
SERİ NO: 87
6802 sayılı Gider Vergileri
Kanununda1banka ve sigorta muameleleri vergisi
(BSMV) uygulaması ile ilgili olarak 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunla2yapılan değişikliklere ilişkin açıklamalar
bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır.
A-
İlgili Mevzuat
6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında,
“Bankerlerin yapmış oldukları banka muamele ve hizmetleri dolayısıyla kendi
lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben
aldıkları paralar (kendileri veya başkaları hesabına menkul kıymet alıp satmayı,
alım-satıma tavassut etmeyi veya alıp sattıkları menkul kıymet karşılığı
borçları ödemeyi taahhüt etmeyi meslek haline getirenlerin bu faaliyetleri
dolayısıyla lehlerine kalan paralar ile mevduat faizi vermek veya sair
adlarla faiz ve benzeri menfaatler sağlamak üzere devamlı olarak para
toplama işiyle uğraşanların topladıkları paralara sağladıkları gelir ve
menfaatler üzerinden komisyon, ücret, hizmet karşılığı gibi adlarla
aldıkları paralar dahil) da banka muameleleri
vergisine tabidir.” hükmü yer almaktadır.
6802
sayılı Kanunun 28 inci maddesinin üçüncü fıkrası 6009 sayılı Kanunun 1 inci
maddesi ile “90 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye3göre ikraz işleriyle uğraşanlarla ikinci
fıkrada belirtilen muamele ve hizmetlerden herhangi birini esas iştigal
konusu olarak yapanlar bu Kanunun uygulanmasında banker sayılırlar. Bir
şahsın münhasıran altın alım ve satımı ile uğraşması banker sayılmasını
gerektirmez.” şeklinde (1/8/2010 tarihinden
geçerli olmak üzere) değiştirilmiştir.
6802 sayılı Kanunun “İstisnalar”
başlıklı 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde 6009 sayılı Kanunun
2 nci maddesi ile yapılan değişiklikle de
Türkiye’de kurulu borsalarda gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine ilişkin muameleler ve bu
muameleler sonucu lehe alınan paralar (1/9/2010 tarihinden geçerli olmak
üzere) BSMV den istisna edilmiştir.
Ayrıca, 6802 sayılı Kanunun
mükellefi belirleyen 30 uncu maddesinde de “Banka ve sigorta muameleleri
vergisini banka ve bankerlerle sigorta şirketleri öder…” hükmüne yer
verilmiştir.
Öte yandan, 3065 sayılı Katma
Değer Vergisi (KDV) Kanununun417/4-e
maddesi uyarınca, BSMV kapsamına giren işlemler KDV den müstesnadır. Buna
göre, KDV mükellefleri tarafından 6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin
ikinci fıkrasında yazılı işlemlerin esas iştigal konusu olarak yapılması
halinde, bu işlemler KDV Kanununun anılan hükmü uyarınca KDV ye tabi
olmayacaktır.
B-
Banker Tanımında 6009 Sayılı Kanunla Yapılan Değişiklik
6802 sayılı Kanunun 6009 sayılı
Kanunun 1 inci maddesiyle değişik 28 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, 90
sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre ikraz işleriyle uğraşan kişiler ile
anılan maddenin ikinci fıkrasında belirtilen muamele ve hizmetlerden
herhangi birini “esas iştigal konusu” olarak yapanların 6802 sayılı Kanunun
uygulanmasında banker sayılacağı belirtilmiştir.
Bankerlerin sadece 6802 sayılı
Kanunun 28 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen
işlemleri dolayısıyla lehe aldıkları paralar BSMV ye tabi olup, diğer
işlemleri ise KDV ye tabi bulunmaktadır.
1-
90 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye Göre İkraz İşleriyle Uğraşanlar
2279 sayılı Ödünç Para Verme
İşleri Kanunu5,
90 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 16 ncı maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle,
6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde yer alan “2279 sayılı Kanun”
ibaresi, 6009 sayılı Kanunla “90 sayılı Kanun Hükmünde Kararname” şeklinde
değiştirilmiştir.
Buna göre, 90 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname uyarınca ikraz işleriyle uğraşanlar banker kapsamında
BSMV mükellefidir. Kararnamede ikrazatçılar,
devamlı ve mutad meslek halinde, faiz veya her ne
ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığı veya ipotek almak suretiyle,
ödünç para verme işleriyle uğraşan veya ödünç para verme işlerine aracılık
eden ve kendilerine faaliyet izni verilen gerçek kişiler şeklinde
tanımlanmaktadır. Ödünç para verme işlerini yetki belgesi olmaksızın yapan
gerçek kişiler (tefeciler) de anılan Kararname kapsamına girdiğinden banker
kapsamında BSMV mükellefidirler.
Bu çerçevede, 90 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi kapsamında
düzenlenen ödünç para verme işleriyle uğraşan gerçek kişiler ile faktoring ve finansman şirketleri banker kapsamında
BSMV mükellefi olup, bunların yaptığı 6802 sayılı Kanunun 28 inci
maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemler BSMV ye tabidir. Dolayısıyla
bu işlemlerin dışında kalan diğer işlemleri ise KDV ye tabi olacaktır.
2-
6802 Sayılı Kanunun 28 inci Maddesinin İkinci Fıkrasında Belirtilen Muamele
ve Hizmetleri Esas İştigal Konusu Olarak Yapanlar
6802 sayılı Kanunun 28 inci
maddesinin ikinci fıkrasında aşağıdaki muamele ve hizmetler yer almaktadır:
- Banka
muamele ve hizmetleri,
- Kendileri
veya başkaları hesabına menkul kıymet alıp satmayı, alım – satıma tavassut
etmeyi veya alıp sattıkları menkul kıymet karşılığı borçları ödemeyi
taahhüt etmeyi meslek haline getirenlerin bu faaliyetleri,
- Mevduat
faizi vermek veya sair adlarla faiz ve benzeri menfaatler sağlamak üzere
devamlı olarak para toplama işleri.
6802 sayılı Kanunun 28 inci
maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan banker tanımındaki “devamlı olarak yapanlar”
ibaresi 6009 sayılı Kanunla “esas iştigal konusu olarak yapanlar” şeklinde
değiştirilmiştir. Bu değişiklikle, banker sayılmak için aranan devamlılık
koşulu söz konusu işlemlerin esas iştigal konusu olarak yapılması şeklinde
yeniden belirlenmiştir. Buna göre, banker kapsamında BSMV mükellefi olmak
için, anılan Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen
işlemlerin esas iştigal (ana faaliyet) konusu olarak yürütülmesi ve bu
işlemler dolayısıyla lehe para alınması gerekmektedir.
Bir işlemin esas iştigal konusu
olarak yapılması, işletmenin kuruluş gayesi ve bu gayesini gerçekleştirmek
için yapmakta olduğu işlem veya işlemlere bakılarak belirlenecektir.
Örneğin, inşaat ve otelcilik alanında faaliyet gösteren bir şirket, Kanunun
28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemleri esas faaliyet
konusu işlemleri ile birlikte yapabilir. Bu şirketin gerek kullandığı
yabancı kaynaklardan gerekse öz kaynaklarından sağladığı fonları
ortaklarına veya üçüncü kişilere faiz karşılığında kullandırması işlemi
şirketin esas faaliyet konusunun inşaat ve otelcilik olması nedeniyle BSMV
ye tabi olmayacaktır.
Esas itibariyle 6802 sayılı
Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemler, ilgili
kanunlar uyarınca verilen yetki veya izin ile yapılabilecek işlemlerdir.
Emeklilik yatırım fonları,
menkul kıymet yatırım fon ve ortaklıkları, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, vadeli işlem aracılık
şirketleri ile merkezi kayıt kuruluşu ve vadeli işlem ve opsiyon borsası
gibi kuruluşlar, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun632 nci
maddesinin verdiği yetki ve izin çerçevesinde menkul kıymetlere ilişkin
işlemleri esas faaliyet konusu olarak yapmaktadırlar. Bunların 6802 sayılı
Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemleri BSMV ye
tabi olacaktır.
Diğer taraftan Türk Parası
Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın74 üncü maddesinin verdiği yetki ve izin
uyarınca yetkili müesseseler ve PTT, döviz alım ve satım işlemlerini esas
iştigal konusu olarak yapabilmektedirler. Bu kuruluşların 6802 sayılı
Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemleri BSMV ye
tabidir.
Buna göre, 6802 sayılı Kanunun
28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemleri esas iştigal
konusu olarak yapanlar, bu işlemleri ilgili kanunlarla yetkilendirilmek
veya izin verilmek suretiyle yürüten kişileri ifade etmektedir. Dolayısıyla
bunların 6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında
belirtilen işlemleri “esas iştigal konusu” olarak BSMV ye tabi olacak,
bunlar dışındakilerin aynı fıkrada belirtilen işlemleri “esas iştigal konusu”
olmadığından KDV ye tabi olacaktır.
Örnek
1:
6762 sayılı Türk Ticaret Kanununa8göre
kurulan ve gayesi esas itibariyle başka işletmelere iştirakten ibaret olan
holding şirketlerince yapılan 6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci
fıkrasında belirtilen işlemler esas iştigal konusu olarak
değerlendirilemeyeceğinden BSMV nin konusuna da
girmeyecektir. Dolayısıyla, 6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan herhangi bir işlemi (ödünç para verme işleri gibi)
ilgili kanunlarla yetkilendirilmek veya izin verilmek suretiyle yürütmeyen
şirketler, bu işlemleri ana sözleşmelerinde faaliyet konularından biri
olarak belirtmiş olsa dahi, bu işlemleri nedeniyle banker sayılmayacak ve
BSMV mükellefi olmayacaktır.
Örnek
2:
İnşaat alanında faaliyet gösteren (B) A.Ş. nin
bir grup şirketi olan (C) A.Ş. ye ödünç para vermesi (B) A.Ş. nin esas iştigal konusu olarak
değerlendirilemeyeceğinden BSMV ye tabi olmayacaktır.
Örnek
3:
Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan (D) Menkul Değerler A.Ş. nin menkul kıymet alım satımı veya alım-satıma aracılık
işlemleri esas iştigal konusu olduğundan bu işlemleri BSMV ye tabi
tutulacaktır. Banker konumunda bulunan (D) Menkul Değerler A.Ş. tarafından
yapılacak 6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında
belirtilen diğer işlemler de BSMV ye tabi olacaktır.
Örnek
4:
Emeklilik yatırım fonları ile menkul kıymet yatırım fon ve ortaklıklarının
menkul kıymet alım satım işlemleri, 2499 sayılı Kanunun 32 nci maddesinin verdiği yetki ve izin çerçevesinde esas
faaliyet konusu olarak yapılmaktadır. Söz konusu fon ve ortaklıkların 6802
sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemleri
BSMV ye tabidir. Ancak 6802 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin (t) bendi
uyarınca, emeklilik yatırım fonları ile menkul kıymet yatırım fon ve
ortaklıklarının sermaye piyasalarında yaptıkları işlemler nedeniyle elde
ettikleri paralar BSMV den istisnadır.
Örnek
5:
Kooperatifler, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle
meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla
karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla
Sanayi ve Ticaret Bakanlığının izni ile kurulmaktadır. Kuruluş amaçları
gereği nakit kredi işlemlerini esas iştigal konusu olarak yapan
kooperatiflerin kredi işlemleri nedeniyle lehlerine kalan paralar BSMV ye
tabi olacaktır.
Ancak, 1163 sayılı
Kooperatifler Kanununun993
üncü maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca kooperatifler,
kooperatif birlikleri, kooperatif merkez birlikleri ve Türkiye Milli
Kooperatifler Birliğinin birbirlerinden ve ortaklarından aldıkları faiz ve
komisyonlar ile ortaklarına kefalet etmeleri dolayısıyla bunlardan
aldıkları paralar BSMV den istisnadır. Ayrıca, 6802 sayılı Kanunun 29 uncu
maddesinin (m) bendinde Türkiye Halk Bankasının Esnaf ve Sanatkarlar
Kefalet Kooperatiflerinin kefaleti altında esnaf ve sanatkarlara verdiği
krediler dolayısıyla alınan paralar ve bu kooperatiflerin ortaklarından
masraf karşılığı adıyla aldığı paralar BSMV den istisna edilmiştir.
C-
Türkiye’de Kurulu Borsalarda Yapılan Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmelerine
İlişkin İşlemlerde BSMV İstisnası
6802 sayılı Kanunun 29 uncu
maddesinin birinci fıkrasının (p) bendine, 6009 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile, “… ile
Türkiye’de kurulu borsalarda gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine ilişkin muameleler…” ibaresi
eklenmiştir.
Diğer taraftan, 2499 sayılı
Kanunun 40 ıncı maddesinde, “Münhasıran, ekonomik
ve finansal göstergelere, sermaye piyasası araçlarına, mala, kıymetli
madenlere ve dövize dayalı vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmeleri ile her türlü türev araçlardan oluşan sermaye piyasası
araçlarının işlem göreceği tüzel kişiliği haiz borsalar, Kurulun teklifi ve
ilgili Bakanın önerisi üzerine Bakanlar Kurulunun onayı ile kurulur.” hükmü
yer almaktadır. Söz konusu istisna hükmünde yer alan borsalar, bu madde hükmü
çerçevesinde kurulmuş olan vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinin işlem göreceği borsalardır.
Ayrıca, Vadeli İşlem ve Opsiyon
Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliğin103 üncü maddesinde;
-Vadeli
işlem sözleşmesi, belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve
nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını,
malı, kıymetli madeni ve dövizi alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşme,
-Opsiyon
sözleşmesi, opsiyonu alan tarafa belirli bir vadede veya belirli bir vadeye
kadar, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik veya finansal
göstergeyi, sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma
veya satma hakkı veren, satan tarafı ise yükümlü kılan sözleşme
şeklinde
tanımlanmıştır.
Buna göre, 6802 sayılı Kanunun
29 uncu maddesinin (p) bendi uyarınca, 2499 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesi kapsamında kurulmuş olan borsalarda BSMV
mükellefleri tarafından 1/9/2010 tarihinden itibaren yapılacak vadeli işlem
ve opsiyon sözleşmelerinin alım satım işlemleri
dolayısıyla lehe alınan paralar BSMV ye tabi tutulmayacaktır. İstisna
kapsamına sadece vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinin alım satım işlemleri dolayısıyla lehe alınan paralar
girmekte olup, söz konusu sözleşmelerin alım satımına aracılık işlemleri ve
bu sözleşmelerin alım satım işlemleri nedeniyle Takasbank’a
yatırılan nakdi teminatların nemalandırılması dolayısıyla lehe alınan
paralar istisna kapsamına girmemektedir.
Tebliğ olunur.
———————————————
123/7/1956 tarihli
ve 9362 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
21/8/2010 tarihli
ve 27659 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
36/10/1983 tarihli
ve 18183 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
42/11/1984 tarihli
ve 18563 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
518/6/1933 tarihli
ve 2430 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
630/7/1981 tarihli
ve 17416 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
711/8/1989 tarihli
ve 20249 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
89/7/1956 tarihli
ve 9353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
910/5/1969 tarihli
ve 13195 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
1023/2/2001 tarihli
ve 24327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
|