|
7 Ekim 2006 CUMARTESİ
|
Resmî
Gazete
|
Sayı : 26312
|
|
GENELGE
|
Başbakanlıktan:
Konu: Ulusal Tütün Kontrol Programı
GENELGE
2006/29
Tütün kullanımı, çok yaygın bir
bağımlılık çeşidi olmasının yanı sıra, tütün ve dumanında bulunan maddelerin
insan sağlığı üzerine yaptığı olumsuz etkiler nedeniyle dünyanın ve ülkemizin
en önemli ve önlenebilir halk sağlığı sorunlarından biridir.
Sigara kullanımı pek çok öldürücü
hastalığın meydana gelmesine yol açmaktadır. 2005 yılında dünyada sigaraya
bağlı hastalıklardan yaklaşık 5 milyon kişi, ülkemizde ise 100.000 kişi hayatını
kaybederken, bu sayının 2030 yılına kadar her yıl dünyada 10 milyon kişiye,
ülkemizde ise 240.000 kişiye yükseleceği tahmin edilmektedir.
Tütün kullanımının giderek
artmasına, dünya çapında insan sağlığını tehdit edebilecek boyutlara
ulaşmasına ve tütün şirketleri tarafından pazar oluşturma stratejilerine
karşı geliştirilen ve bu konudaki ilk uluslararası anlaşma özelliğini taşıyan
"Tütün Kontrol Çerçeve Sözleşmesi", 21 Mayıs 2003 tarihinde Dünya
Sağlık Örgütü’nün 56. Dünya Sağlık Asamblesinde kabul edilmiştir. Mezkûr
Sözleşme, 5261 sayılı Kanun ile ülkemiz tarafından da kabul edilmiş ve 30
Kasım 2004 tarihli ve 25656 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe
girmiştir.
"Tütün Kontrol Çerçeve
Sözleşmesi" kapsamında yapılacak çalışmaların planlanması ve ülkemizde
sigara tüketiminin kontrol altına alınarak vatandaşlarımızın, özellikle
gençlerimizin korunması amacıyla Sağlık Bakanlığınca 2006 - 2010 yıllarını
kapsayacak şekilde bir "ULUSAL TÜTÜN KONTROL PROGRAMI"
hazırlanmıştır. Genelge ekinde yer alan ve Sağlık Bakanlığının "www.saglik.gov.tr" internet adresinde yayımlanan Programın temel hedefi,
2010 yılına kadar ülkemizde 15 yaş üzerinde sigara içmeyenlerin oranını %
80'in üzerine çıkarmak, 15 yaş altında ise % 100'e yakın olmasını
sağlamaktır.
İlgili bakanlıklar, üniversiteler
ve sivil toplum örgütlerinin işbirliği ile hazırlanmış bulunan Ulusal Tütün
Kontrol Programında hedef ve stratejiler ile bunların yerine getirilmesinden
sorumlu kamu kurum ve kuruluşları belirlenmiştir. Mezkûr program doğrultusunda,
kamu kurum ve kuruluşlarınca yerine getirilmesi gereken görevler ile
Programın uygulanması konusunda ihtiyaç duyulacak her türlü katkı Sağlık
Bakanlığınca sağlanacaktır. Bütün kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler ve
sivil toplum örgütlerinin bilgilendirilmesi amacıyla Sağlık Bakanlığı
tarafından bilgilendirme ve işbirliği toplantıları düzenlenecek, uygulamalar
anılan Bakanlıkça yakından takip edilecektir.
Ulusal Tütün Kontrol Programının
uygulanması ve planda yer alan görevlerin yerine getirilmesi konusunda tüm
kamu kurum ve kuruluşlarınca gereken dikkat ve hassasiyetin gösterilmesini
önemle rica ederim.
RecepTayyip ERDOĞAN
Başbakan
T.C.
SAĞLIK
BAKANLIĞI
TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
ULUSAL
TÜTÜN KONTROL PROGRAMI
AĞUSTOS 2006 - ANKARA
ULUSAL
TÜTÜN KONTROL PROGRAMI
A. Tütün Ürünlerine Olan Talebin Azaltılmasına Yönelik
Önlemler
A.1. Halkı
Bilgilendirme, Bilinçlendirme ve Eğitim
A.1.1. Tanımlar ve Mevcut Durum
Ülkemizde gerek yaygın ve örgün eğitim kurumları tarafından gerekse
medya ve özel kurum ve kuruluşlar yolu ile çeşitli konularda toplumu
bilgilendirme programları yapılmaktadır.Ancak, tütün ve tütün ürünleri ile mücadele kapsamında yapılan eğitim
ve bilinçlendirme çalışmaları yetersizdir, etkinliği bilinmemektedir ve
çoğunlukla bölgesel düzeyde ve birbirinden kopuk olarak yürütülmektedir.
Amerika Hastalıkları Önleme Merkezi (CDC) ve Dünya Sağlık Örgüt (WHO) ile
işbirliği içerisinde 2003 yılında gerçekleştirilen Küresel Gençlik Tütün
Araştırması (GYTS)’na göre her 10 öğrenciden
yalnızca 5’ine okuldaki derslerde sigaranın zararlarının öğretildiğini
belirtilmiştir. Bilgilendirme konusunda yapılan çalışmalarda,
ölçme-değerlendirme süreçlerinde önemli eksiklikler mevcuttur. Bilgilendirme
ve bilinçlendirme çalışmalarında en etkin araçların başında gelen medya,
üzerine düşen görevi yeterince yapmamakta tersine film ve dizilerde sigara
içmeyi özendirici sahneler yer almaktadır. Ayrıca sektörler içi ve sektörler
arası eğitimsel işbirlikleri yeterli değildir. Örgün ve yaygın eğitimin tütün
ve tütün ürünleriyle mücadele konusunda belirli bir politikası yoktur. Tütün
ve tütün mamullerinin zararları konusundaki müfredat yetersizdir. Toplumda
rol modeli özelliği olan bireyler (ebeveynler, sanatçılar, politikacılar,
öğretmenler, sporcular, sağlık çalışanları, din görevlileri v.b.) tütün
ürünleri ile mücadele konusunda kendi rollerinin farkında değillerdir.
Türkiye’de özellikle kadınlar arasında sigara içme sıklığı geçmiş yıllara
göre artmaktadır. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması’na göre kadınların
sigara içme oranı 1998 yılında % 18 iken, 2003 yılında % 28’e çıkmıştır. Aynı
kaynağa göre, lise ve üzerinde öğrenimli kadınların % 43.9’u sigara içmekte
iken, lise altı öğrenimli olanlarda bu oran % 18.4’tür.
A.1.2.Hedef
2010 yılına kadar toplumun % 90’ında sigara karşıtı bir tutum
oluşturmak.
A.1.3.Amaç
Ulusal Tütün Kontrol Programının kabulünü ve uygulanmasını her düzeyde kolaylaştırmak
için tütün ve tütün ürünlerinin sağlık, ekonomik ve sosyal açıdan zararları
konusunda halkın bilgilendirilmesi, eğitilmesi ve bilinçlendirilmesi.
A.1.4.Stratejiler
1.Tütün ve tütün
mamulleri kullanımı ile mücadele konusunda örgün ve yaygın eğitim
politikalarının geliştirilmesi ve uygulanması; (Eğitim politikaları
sürdürülebilir, bilinçli, standart, bilimsel verilere dayalı olmalı, çağdaş, interaktif ve ilgi çekici eğitim yöntemleri
geliştirilmeli, buprogramın ve
yöntemlerin hazırlanmasında uzman kişiler - psikiyatrist,
psikolog, pedagog, eğitim bilimciler, ..v.b. - ile bizzat çocuklar ve
gençler- akran eğitimi-yer almalı,
çocuk ve gençlerin ruhsal, bedensel ve zihinsel özelliklerinin yaşa göre
farklılıklar gösterdiği göz önüne alınarak eğitim programları ilköğretim,
lise ve üniversite gençliğine yönelik olarak ayrı ayrı
hazırlanmalı, öncelikli olarak eğitici yetiştiren kurumlarda uygulamaya
başlanmalı ve örgün eğitim müfredatında yer alması sağlanmalıdır.Okula gitmeyen, eğitimini yarım bırakan,
çalışan, sokakta yaşayan çocuklara farklı yaklaşımlar getirilmeli, hedef
kitlelere verilecek mesaj ve eğitimler bu özellikler göz önüne alınarak
hazırlanmalıdır).
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Milli
Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı
2.Tütün mamullerinin
tüketiminin itibar düşürücü olumsuz bir davranış olduğu mesajının topluma
verilmesi, tütün mamulleriyle
ilgili tüm alanlarda çarpıcı görsel temalar kullanılmasının
yaygınlaştırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Milli
Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sivil Toplum Örgütleri
3.Tütün endüstrisinin geçmişten günümüze uygulamaları ile ilgili
bilgilerin toplumun paylaşımına açılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme
Kurumu(TAPDK)
4.Başta toplumda rol modeli olduğu veya önemli etkisi olduğu bilinen
meslek grupları (eğitimciler, sanatçılar, sporcular, sağlık ve medya
çalışanları, politikacılar, din adamları, vb) olmak üzere tüm hedef
gruplarına yönelik geniş tabanlı eğitim materyalleri (web sitesi, broşür,
afiş, kitap vs.) geliştirerek bilgilendirme ve bilinç düzeylerinin
artırılmasına yönelik çalışmalar yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
5.Kurum
yöneticileri ve yetkilileri ile işyerleri sorumlularının, tütün mamullerinin
zararları ile kapalı mekânlarda tütün mamullerinin içilmemesi konusunda
bilinçlenmesinin sağlanması. Bu konuda işyeri sahibi veya işletmecisini, o iş
yerinde tütün ürünlerinin içilmemesi ve burada çalışan kişilerin kendi rızası
dışında tütün dumanına maruz bırakılmama hakkının gözetilmesi hususunda mesul
kılmaya yönelik olarak mevzuat hazırlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı
6.Medyanın yapılan
bilinçlendirme çalışmalarına aktif olarak katılımının sağlanması, bu
çalışmalara toplumu etkileyen model kişilerin katılımının sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Devlet
Bakanlığı, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)
7.Belediyeler ve
sivil toplum örgütleri tarafından yetişkinlere yönelik yapılan her türlü
eğitim faaliyetine ek olarak konu ile ilgili bilinçlendirme çalışması
yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri Bakanlığı
8.İlgili kamu kurumlarının ve STÖ (Sivil Toplum Örgütleri) nin tamamının tütün mücadelesi konusundaki rolleri ile
ilgili olarak bilinçlendirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
9.Belirlenen eğitim politikalarını uygulamak üzere ilgili kurum ve
kuruluşlar ile işbirliği içinde ortak eğitim çalışmalarının yürütülmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
10.Sürdürülen
bilgilendirme/bilinçlendirme eğitim kampanyalarının etkinliğinin düzenli
olarak izlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
A.2. Sigarayı Bırakma
A.2.1.Tanımlar ve Mevcut Durum
Tanımlar;
Bırakma
Oranı: Sigarayı bırakmış olanlar /
(İçmekte olanlar + Bırakmış olanlar)
Sigara/Tütün
Bırakma: Tüm tütün ürünlerinin
kullanımının bırakılması.
Ülkemizde
sigara içme prevalansı çok yüksektir. Erkek nüfusta
% 50’nin üzerinde olan, kadın nüfusta % 30’a yaklaşan prevalans
yüksekliğinin nedenlerinden birisi de bırakma oranlarının düşük olmasıdır.
Ülkemiz için tüm nüfusu yansıtan bırakma oranı belli değildir. Sigarayı
bırakmış olanların oranı yerel çalışmalara göre % 20 civarındadır. Sigaranın
bırakılmasıyla bırakan kişinin sağlayacağı sağlık yararı çok önemlidir.
Bırakma ne kadar erken gerçekleşirse, bu yarar o ölçüde artmaktadır. Bu yarar
ömür süresiyle, yaşam kalitesiyle, sigarayla bağlantılı hastalıklar ve
ölümlerle ilgilidir. Erişkin nüfusta bırakma oranlarının yükseltilmesiyle
sağlanacak yarar sadece bırakanlarla sınırlı kalmaz, sigarayla bağlantılı
normları etkileme, erişkinlerin gençler için yanlış rol modeli olmalarını
önleme gibi mekanizmalarla sigaraya başlamayı azaltıcı bir katkı da sağlar.
Sigarayı bırakma çabası, güçlü bir bağımlılık söz konusu olduğu için, gerekli
desteklerin yokluğunda genellikle başarısızlıkla sonlanmaktadır. Bu konuda
yetişmiş insan gücünün, ilaç ve diğer desteklerin devreye girmesi halinde
başarı şansı önemli ölçüde artmaktadır. Sigara bıraktırma hizmetinin maliyet
etkin bir hizmet olduğu, hatta maliyet etkinlik yönünden hipertansiyona
yönelik hizmetle karşılaştırıldığında eşit yararlılık düzeyi için daha az
maliyet gerektirdiği gösterilmiştir. Ülkemizde sigaranın bırakılması
konusunda önemli bir sağlık hizmeti açığı vardır. Bırakmada kullanılan
ilaçları bulma ve satın alma zorluğu vardır. Sağlık hizmetinin sunumu (hekim,
hemşire, diş hekimi, psikolog, vs)
sırasında sigara kullanımı sorgulanmamaktadır. Sorgulansa da müdahale
edilmemektedir. Klinisyenlerin yaklaşımında önemli
bir değişime gereksinim vardır. Sigara içme prevalansı
sağlık personelinde de yüksektir. Sigara içen klinisyenlerin,
sigara sorununa müdahalede, gerek isteklilik gerekse etkin müdahale açısından
daha başarısız olduğu bildirilmiştir. Bırakma motivasyonunu yaratmayı
hedefleyen kitlesel iletişim etkinlikleri yetersizdir. Bırakma çabasını
başarısızlığa götürecek durumlar sık yaşanmaktadır. Ev, çalışma, eğlenme
ortamlarında sigara içimi yaygındır. Sigara içme görüntüleri, TV dizilerinde,
filmlerde, tiyatrolarda ve medyada yaygın olarak yer almaktadır. Küresel Gençlik Tütün Araştırması (GYTS)’na göre her 10 öğrenciden 6’sı TV’de sigara karşıtı
mesajlar görürken, 5’i sigara reklâmlarıyla karşılaşmaktadır. Her 10
öğrenciden 4’ü reklâm panolarında sigara-karşıtı mesajları, 3’ü sigara
reklâmlarını gördüklerini belirtiyor. Her 10 öğrenciden 4’ü gazete ve
dergilerde sigara-karşıtı mesajları, yaklaşık 3’ü sigara reklâmlarını
gördüklerini söylemişlerdir.
Ülkemizde
sigara bırakma hizmetinin kötü kullanımı vardır.Bilimsel kanıta dayalı olmayan (etkisi
olmayan veya etkisi kanıtlanmamış) bırakma hizmeti sunulması yoluyla bireyler
yanıltılmaktadır.
A.2.2.Amaç
Sigarayı bırakmanın
yaygınlaştırılması, tütün bağımlılığının tedavisinde ve tekrar başlamanın
önlenmesinde başarı oranının yükseltilmesi.
A.2.3.Hedefler
1.2007 yılına
kadar toplumda sigara bırakma oranını tespit etmek.
2.2010 yılına
kadar toplumda sigara bırakma oranını % 40’ın üzerine çıkarmak.
3.2008 yılı sonuna
kadar sağlık personelinde bırakma oranlarını %50’nin üzerine çıkarmak.
4.2010 yılına
kadar öğretmenler, din adamları ve yönetici, görevle bağlantılı meslek
mensuplarında sigara bırakma oranlarının % 50’nin üzerine çıkarmak.
5.2008 yılına
kadar hamilelik döneminde sigarayı bırakmış olma oranının % 90’nın üzerine çıkarmak.
A.2.4.Stratejiler
1.Düzenli olarak
yapılan “Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması”na sigara içme/bırakma oranları
konularında soru eklenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı
2.Sağlık
personelinin ve psikolojik danışmanların mezuniyet öncesi eğitiminde, nikotin
bağımlılığı nörobiyolojisi, bıraktırma teknikleri
ve tütün kontrolü konusunda standart eğitimin, çekirdek eğitim programlarında
yer alması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Milli
Eğitim Bakanlığı, Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK)
3.Birinci basamak
dâhil tüm klinik karşılaşmalarda kısa klinisyen
müdahalesinin yer alması için (tanı, tıbbi öneriler, tedaviler) düzenleme
yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı
4.Nikotin
bağımlılığı tedavisinde kullanılan ilaçların kolay ulaşılabilirliğinin
sağlanması ve Ülkemizde bulunmayanların kullanıma sunulması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı
5.Okul ve
işyerlerinde sigara içenlerin saptanarak bırakmaları içinmotivasyon ve destekleme programların
başlatılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Milli
Eğitim Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
6.Sigara ve tütün
mamulleri paketlerinde kullanıcıyı ciddi nitelikte caydırıcı resim ve
ibarelerin kullanılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
7.Sigarayı
bırakmak isteyenlerin telefonla dahi ulaşabileceği, bırakma motivasyonunu
artıracak, bırakma desteği sağlayacak, örgütlenmenin sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı
8.Düzenli
aralarla, toplumun geneline ve özel gruplara (Sağlık personeli, öğretmenler,
din adamları) yönelik kitlesel bırakma kampanyalarının düzenlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
9.Üreme sağlığı,
kanser, verem savaş gibi ulusal sağlık programlarında sigara bırakma
uygulamalarının yer alması ve ilgili programlar arasında eşgüdümün
sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
10.Bilimsel kanıta dayalı olmayan sigara bırakma
hizmetlerinin sunumunun engellenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
11.Sigara bırakma konusunda yaş, cinsiyet, vb.
özellikler ile gençler ve gebe kadınlar gibi özellikli hedef gruplarına
yönelik eğitim programlarının yaygınlaştırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
12.Sigara bırakma konusunda mevcut durumun ve program
uygulamalarında başarının tespiti için düzenli araştırmalar yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
13.Sigara bırakma
uygulamalarının etkinliğinin düzenli izlenmesi ve bu uygulamaların
izlenmesine olanak sağlayacak birimlerin güçlendirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
A.3.
Fiyat ve Vergilendirme
A.3.1.Tanımlar ve Mevcut Durum
Türkiye’de
yıllık tütün mamulü (sigara) tüketimi 5,5 milyar paket dolayındadır. Nüfusu
Türkiye nüfusuna benzer ülkelerden İngiltere’de yılda 3.7 milyar, Almanya’da
7.1 milyar, Fransa’da 4 milyar paket dolayında sigara tüketilmektedir.
Türkiye’de sigara üzerindeki vergi yükü ortalaması (ÖTV+KDV) % 73.25’tir.
Uluslararası deneyimler tütün mamullerine olan talebin azaltılmasında, tütün
mamulleri fiyatının artırılmasının çok etkili olduğunu göstermektedir. Vergi
artırımı yolu ile tütün mamullerinin fiyatının artırılması, özellikle gençler
ve düşük gelir gurupları arasında bu ürünlerin tüketiminde azalmaya yol
açmakta, kamu gelirlerinde ise artış sağlamaktadır. Dünya Bankası verilerine
göre sigara fiyatlarındaki % 10’luk artış tüketimde % 4 oranında azalmaya yol
açmaktadır. Bu değişim yüksek gelirli ülkelerde % 2,5-5, orta ve düşük
gelirli ülkelerde de % 5-10 arasında olmaktadır. Ülkemizde 2002 yılında
yapılmış olan bir çalışmada 1960-2000 yılları arasında sigara fiyatındaki %
10’luk artışın tüketimde % 2 oranında azalmaya yol açtığı bulunmuştur.
Gümrüksüz satış mağazalarında gelen yolculara tütün ve tütün mamullerinin
vergisiz satışı, tüketimi artırıcı etki yapmaktadır.
A.3.2.Amaç
Tütün
ürünleri üzerindeki vergi yükünü “yasa dışı ticareti özendirmeyecek oranda”
artırarak tütün ürünlerinin fiyatının artırılması ve bu yolla tütün
ürünlerine olan talebin azaltılmasıdır.
A.3.3.Hedefler
Türkiye’de
sigara üzerindeki vergi yükünü 2010 yılına kadar % 80’nin üzerine çıkarmak.
(Sigara fiyatlarının tüketimi caydırıcı biçimde artırılması)
A.3.4.Stratejiler
1.Özel Tüketim
Vergisinin hem oransal hem de maktu olarak artırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Maliye
Bakanlığı
2.Yapılacak vergi
düzenlemelerinin vergi gelir kaybına yol açmayacak ve yasadışı ticareti
özendirmeyecek şekilde hazırlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Maliye
Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
3.Tütün ürünlerine
uygulanan fiyat ve vergilendirilme uygulamasının diğer tütün mamulleri ile
ikame etme imkânı bırakmayacak şekilde düzenlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Maliye Bakanlığı
4.Yurt içine girişte gümrüksüz satış mağazalarından tütün mamullerinin
vergisiz satışına sınırlama getirilmesi, denetim ve kontrollerin arttırılması
için düzenlemelerin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Maliye Bakanlığı
A.4.Çevresel
Tütün Dumanı (Pasif İçicilik)
A.4.1.Tanımlar ve Mevcut Durum
Çevresel
tütün dumanına maruziyet / Pasif maruziyet (içicilik): Başkalarının içtiği tütün ve tütün
mamullerinden dolayı kişinin kendi rızası dışında tütün içeriğine maruz
kalması durumudur. Ayrıca annenin aktif veya pasif içimine bağlı olarak fetusun tütün içeriğine maruz kalması da pasif maruziyet olarak tanımlanmaktadır. Pasif maruziyetin ölüm, hastalık ve sakatlıklara yol açtığı
bilimsel olarak kanıtlanmış olmakla birlikte sağlık riskleri, toplumun
çoğunluğu tarafından bilinmemektedir. Türkiye’de pasif maruziyet
konusunda ülkeyi temsil eden yeterli bilimsel veri yoktur. 2003 yılı Türkiye
Küresel Gençlik Tütün Araştırması (GYTS) sonuçlarına göre; çalışmaya
katılanların % 89’u evde, % 90’ı halka açık alanlarda pasif maruziyete uğramaktadır. Halka açık alanlarda özellikle
kamu kurum ve kuruluşları, eğitim kurumları, özel ve tüzel iş yerleri, toplu
taşıma araçları, lokanta, bar, pastane, kafe,
kıraathane, kulüpler, alışveriş merkezleri, oteller ve diğer konaklama
tesisleri, kültür hizmeti veren yerler,otobüs, tren, havaalanı terminalleri, spor alanlarında pasif maruziyet yaygındır. İçmeyenlerin başta çocuklar olmak
üzere pasif maruziyetten korunması için güçlü
düzenlemelerin uygulanmasına ihtiyaç vardır.
A.4.2.Amaç
Pasif maruziyetin kanser etkeni olarak kabul edilerek tütün ve
tütün mamulleri kullanmadığı halde pasif maruziyet
nedeniyle risk altında olan kişi ve toplumların sağlığını koruma altına
almak.
A.4.3.Hedefler
1.2008 yılına
kadar “pasif maruziyetin aktif içicilik kadar
sağlığa zararlı” olduğu bilgisini toplum geneline yaymak.
2.2010 yılına
kadar gebe ve çocukların pasif maruziyete
uğramalarını önlemek.
3.2006 yılı sonuna
kadar kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında tütün mamulü tüketiminin
tamamen engellenmesi.
A.4.4.Stratejiler
1.Pasif maruziyet konusunda verilerin saptanması ve düzenli
olarak izlenmesi için “Küresel Gençlik ve Tütün Araştırması” dahil ulusal
ölçekli araştırmalar yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu
2.Pasif maruziyetin sağlık riskleri konusunda halkın yaygın ve
örgün eğitimler yolu ile düzenli bilinçlendirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Milli
Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı
3.İş yerlerinde,
eğitim-öğretim kurumlarında, sağlık kuruluşlarında, toplu taşıma araçları ve
bekleme salonlarında, kültür hizmeti veren yerler, lokanta, bar, alışveriş
merkezleri ve spor salonları ile okul bahçelerinde pasif maruziyetin
tümüyle engellenmesi için yasal düzenlemelerin uygulanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı
4.Birinci basamak
sağlık kuruluşlarında pasif maruziyetin
sorgulanması ve özellikle risk grupları başta olmak üzere (çocuk, gebe,
yaşlılar) tüm başvuranlara korunmanın anlatılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı
5.Eğitim ve sağlık
kurumları başta olmak üzere tüm kurumlarda kademeli olarak pasif içicilikle
ilgili hizmet içi eğitimlerin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı
6.Kamuya ait
kapalı ve açık alanlarda tütün kullanımın engellenmesi amacıyla, uygulayıcı,
görevli ve denetleyici kişi, kurum ve kuruluşların açık bir şekilde
belirtilmesini sağlamak amacıyla gerekli yasal düzenlemelerin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı
7.Pasif maruziyet ile ilgili şikâyetlerin takip edilmesi ve
haklarının korunması için örgütlenmenin güçlendirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı
8.Sigara içmeye
tahsis edilen odaların oluşturulması yönünde 4207 sayılı Kanunun 2. maddesinde
belirtilen hükümler gereği genelgelerin çıkarılarak uygulanmaya konması ve
gerekli denetimlerin yapılması
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı
A.5. Reklâm, Promosyon ve
Sponsorluk
A.5.1.Tanımlar
ve Mevcut Durum
Tanımlar
Reklam ve promosyon: Bir tütün mamulünü veya
tütün kullanımını özendirmeyi doğrudan veya dolaylı yoldan sağlamak amacıyla
yapılan her türlü iletişim, tavsiye veya eylem.
Sponsorluk: Bir tütün mamulünü veya
tütün kullanımının doğrudan veya dolaylı yoldan tanıtımı, amacı, etkisi veya
benzer etkisi olan her türlü olay, faaliyet ya da
bireye katkıda bulunma.
Medya dahil olmak üzere doğrudan ya da
dolaylı her tür reklam, promosyon ve sponsorluğun yasaklanması, hem tütün
tüketiminde azalmaya (Dünya Bankası verilerine göre% 7) yol açmakta hem de tütün kullanımının
sosyal bir olgu olarak özellikle gençler arasında kabul görmesini
engellemektedir. Türkiye’de bu konudaki çalışmalar aşağıdaki mevzuat
çerçevesinde yürütülmektedir:
a.4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun
b.4733 Sayılı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin
Üretimine İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
c.5261 sayılı Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrol Çerçeve Sözleşmesi’nin
Onaylanmasının Uygun BulunduğunaDair
Kanun
d.Tütün Mamullerinin Nihai Satış Noktalarında Sergilenmesine ve Satış
Yerlerine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ
e.Tütün Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin Toptan ve Perakende Satışı
İle Satış Belgelerine İlişkin Yönetmelik
f.Tütün Mamulleriyle İlgili Olarak Basın Yayın Organlarında Fiyat
Duyurusu Mahiyetinde İlan Yayımlanamayacağına İlişkin Tütün, Tütün Mamulleri
ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu Kararı.
Yapılan bu yasal düzenlemelerde sponsorluk konusu yeterince
açıklanmamıştır. Yasak olmasına rağmen gizli veya dolaylı reklâmlar devam
etmektedir. Sınır ötesi reklâmlar yaygındır ve bunların girişi ve önlenmesi
konusunda denetleme yoktur. İnsani yardım ve proje sponsorlukları, sigara ve
firma reklâmı aracı olarak kullanılmaktadır (depremzedelere
yardım, arkeolojik kazılara sponsorluk sağlanması vs. ).
A.5.2.Amaç
Tütün mamulleri ile ilgili her türlü reklam, promosyon ve sponsorluk
faaliyetlerinin önlenmesi.
A.5.3.Hedefler
1.2007 yılına kadar, sigara ve diğer tütün mamullerinin marka ve firma
reklamına aracı olacak her türlü reklam, sponsorluk ve promosyon ihlallerini
sıfıra indirmek.
2.2007 yılına kadar idari ve adli yaptırımları etkili, adil ve caydırıcı
hale getirmek.
A.5.4.Stratejiler
1.Yurt içi ve yurt dışı kaynaklı reklâm ihlallerini izleyecek ve gerekli
ihbarları daha yaygın ve hızlı yapacak mekanizmaların oluşturulması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı – Reklam Kurulu
2.Tütün
mamullerinin sınır ötesi açık veya gizli reklam, promosyon ve sponsorlukların
önlenmesi için gerekli yasal düzenlenmenin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
3.Uluslararası yayınlarda görülebilecek açık ve/veya gizli tütün mamulü
reklâmlarının görülmemesi için gerekli teknolojinin sağlanmasının ilgili
yayın kuruluşu veya ürün sahibi firmanın sorumluluğunda olması için gerekli
düzenlemelerin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
RTÜK
4.Çerçeve Sözleşmeye taraf olan ülkeler ile
sınır ötesi reklâmcılığın önlenmesi için gerekli teknolojilerin ve diğer
araçların geliştirilmesi amacıyla işbirliği yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
RTÜK, TAPDK
5.İdari ve adli
yaptırımların etkili, adil, uygulanabilir ve caydırıcı olmasının sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
RTÜK, TAPDK, İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı
A.6. Ürün Kontrolü ve Tüketicinin
Bilgilendirilmesi
A.6.1.Tanımlar
ve Mevcut Durum
Tütün ve tütün
mamullerinde bulunan kanserojen maddeler, zehirli bileşenler ile katkı
maddelerinin türleri ve miktarları bilinmemektedir. Sigarada yaklaşık
4700’den fazla zehirli madde bulunmakta, 1400 değişik katkı maddesi
kullanılmaktadır. Ancak, bunlardan 600’üne kullanım izni verilmiştir.İzni veren ulusal ve
uluslararası kuruluşlar hangi markada ne oranda katkı maddesi olduğunu ve
katkı maddelerinin yanması sonucu ortaya çıkan zehirli maddelerin neler
olduğu hakkında ayrıntılı bilgi sahibi değildir. 4822 sayılı Kanun ile
değişik 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun gereğince “Sağlık ve
Güvenlik Hakkı”, “Bilgi Edinme Hakkı”, “Eğitilme Hakkı”, “Zararların
Karşılanması Hakkı”, “Sağlıklı Bir Çevrede Yaşama Hakkı” hükümleri
bulunmaktadır. Ancak bu Kanun hükümleri tüketiciler tarafından yeterince
bilinmemektedir. Sigara paketlerinin isimlendirilmesinde ulusal değerlerimizi
çağrıştıran ifadeler kullanılmaktadır. Nargile kafeler
hızla yayılmakta, madde bağımlılığına zemin hazırlamaktadır. Dumansız tütün
ürünleri bazı bölgelerde yaygın kullanılmaktadır. Pipo ve puro ürünlerinde
piyasaya arzla ilgili denetimler yetersizdir.
A.6.2.Amaç
Sigara
dumanında ve diğer tütün ürünlerinde bulunan kanserojen maddelerin, katkı
maddelerinin ve zehirli bileşenlerinin bilimsel olarak değerlendirilmesi,
ürün standartlarına ilişkin düzenlemelerin getirilmesi ve tütün ve tütün
mamullerinin içeriğindeki zararlı maddeler hakkında tüketicinin
bilgilendirilmesi.
A.6.3.Hedefler
1.2007 yılından
itibaren tütün ve tütün mamullerinin içeriği, emisyonlarının
değerlendirilmesi ve ölçülmesi için ulusal ve uluslar arası standart ve
düzenlemeler doğrultusunda akredite laboratuar
kurmak ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bünyesinde faaliyet gösteren TobLabNet (uluslararası laboratuar, test ve analiz ağı)
ile koordinasyon halinde çalışmalar yapmak.
2.2006 yılından
itibaren mamullerin içeriği ile ilgili toplumu bilgilendirmek.
3.2007 yılından
itibaren mamullerin içerik olarak standartlara uygunluğunun düzenli olarak
izlemek.
A.6.4.Stratejiler
1.Çalışma grubu tarafındantütün ve tütün mamullerinin
üretimine ve denetimine ilişkin standartların belirlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
2.Ulusal, bağımsız, bilimsel denetimden geçen, akredite
edilmiş ölçüm laboratuarının kurulması, bu laboratuarların DSÖ bünyesinde yer
alan TobLabNet uluslar arası tütün testi ve
araştırma laboratuarları ağı kriterlerini gerçekleştirerek anılan ağa üye
yapılmasının sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
3.Tütün ve tütün mamullerinin üretiminde, ulusal ve uluslar arası
normlara uygunluğun sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
4.Tütün ve tütün mamullerinin her bir paket ve ambalajında ve bu mamulün
dış paketleme ve ambalajları üzerinde mamulün ulusal otoritelerce belirlenmiş
içeriği ve emisyonları ile ilgili bilgilerin yer almasına zifir, CO ve
nikotin bırakım miktarlarının yazılarak başlanması. Kademeli olarak
formaldehit, nitrojen, siyanit, benzen oranlarının
da ölçülerek yazılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
5.Tütün ve tütün mamullerinde kullanılan maddelerin içeriklerinin düzenli
olarak resmi laboratuarlar tarafından denetlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
6.Paketlerin üzerindeki light, ultra light, düşük katran, hafif,
çok hafif gibi tanımlamaların, sigara isim ve sembollerinde halkı yanıltıcı,
yanlış yönlendirici, ulusal değerleri incitici öğelerin engellenmesi ve tütün
mamulleri ve markalarının iş yeri ismi olarak kullanılmasının yasaklanması
için düzenlemelerin yapılması, var olan düzenlemelerin uygulanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
7.Üreticiler tarafından tütün mamullerinin piyasaya arz ambalajı
üzerinde, tütün kullanımının zararlı etkilerini anlatan sağlık uyarılarının
ve çarpıcı fotoğrafların yer almasını sağlayacak yasal düzenlemelerin
uygulamaya konması, tütün konvansiyonuna işlerlik kazandırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK, Sağlık Bakanlığı
8.Tütün ve tütün
mamullerinin içeriği ile ilgili yaygın/örgün eğitim kurumları ve basın-yayın
organları aracılığı ile toplumun bilgilendirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı, TAPDK
9.Dumansız tütün mamulleri ve nargilelik tütün mamulleri, sarmalık
kıyılmış tütün, pipo ve puro gibi ürünlerin üretimine, paketlenmesine ve dağıtımına
ilişkin uygulamaların denetlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK, İçişleri Bakanlığı
10.Tütün mamullerinde
kullanılan maddelerin içeriklerinin neler olduğu ve tütün içilmesi
yasaklanmış yerlerde içen kişilere nasıl bir cezai işlem uygulanacağı
konularında kamuoyunun bilgilendirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı, TAPDK
11.Tütün ve tütün mamullerinin üretimi ve denetimine
ilişkin standartlara uyulup uyulmadığının düzenli olarak kontrol edilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
12.Yasal düzenlemelere
uymayanlara karşı caydırıcı düzenlemelerin hazırlanması ve uygulamaya
konması
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
B. Tütün Arzının ve Tütün Ürünlerinin
Kullanımının Azaltılmasına Yönelik Önlemler
B.1Yasadışı Ticaret
B.1.1.Tanımlar
ve Mevcut Durum
Tanımlar
Yasadışı Ticaret: Tütün ve tütün mamullerinin sahte veya kaçak olarak üretilmesi
ve/veya yasadışı yöntemlerle son kullanıcıya ulaşmasını sağlayan veya bunları
kolaylaştıran faaliyetlerdir.
Sahte Ürün:Yurt içinde
veya yurt dışında tescili bulunan bir markanın taklit edilmesi suretiyle
üretilerek piyasaya sürülen ve tescilli ürüne göre hammadde, sarf malzemeleri
ve kimyasal katkılar bakımından içeriği değişik olabilen ve insan sağlığı
açısından risk taşıyabilen tütün mamulleridir.
Kaçak Ürün: Ruhsatsız olarak üretilen
ve/veya yasal olmayan yollarla yurda giren ürünlerdir.
Türkiye’de yasadışı tütün ve tütün mamulleri ticareti aşağıdaki
yöntemlerle yapılmaktadır: Sahte sigaranın sahte bandrol ile yasal dağıtımağı kullanılarak
dağıtılması, sahte sigaranın sahte bandrollü veya bandrolsüz yasadışı
dağıtımı, kaçak sigaranın yasa dışı dağıtımı ve diğer yöntemler. Tütün ve
tütün mamullerinin yasadışı ticareti, vergisiz ve düşük fiyatlı ürün satışı
yoluyla tüketimi teşvik edici bir etki yapmaktadır Türkiye’de tütün ve tütün
mamullerinin yasadışı ticaret oranı % 10-15 civarındadır. Taklit ürünlerin
içinde tütün haricinde odun, kumaş kırıntısına rastlanılmaktadır. Türkiye’de
yasadışı sigara ticaretinden kaynaklanan vergi kaybının 750 Milyon USD olduğu
tahmin edilmektedir.
Ülkemizdeki
yasadışı ticaretle mücadeledeki sorunlar:
a.Transit rejimindeki denetim yetersizliği tütün ve tütün mamullerindeki
kaçakçılıkla mücadeleyi olumsuz etkilemektedir.
b.Tütün mamullerinin üretim ve dağıtım sisteminin etkili denetiminin
yapılamayışı yasadışı ticareti artırmaktadır.
c.4926 sayılı
Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda yasadışı tütün mamulleri ticareti ile
mücadele konusunda ceza ve kurumlar arası işbirliği açısından eksiklikler
bulunmaktadır.
B.1.2.Amaç
Yasadışı ticaret, tütün ve tütün mamullerinin
tüketimini artırarak halk sağlığını tehdit etmekte, gelir kaybına yol
açmakta, organize suça ve kanunsuz uygulamalara fırsat vermektedir. Tütün ve
tütün mamullerinin her türlü yasadışı ticaretinin önlenmesi için ulusal ve
uluslararası düzeyde önlemlerin alınması.
B.1.3.Hedefler
1.2007 yılı sonuna kadar Türkiye’de yasadışı ticaretin boyutunu kanıta
dayalı yöntemlerle saptamak.
2.2010 yılına kadar, tespit edilen yasadışı ticareti ortadan kaldırmak.
B.1.4.Stratejiler
1.Yasadışı tütün mamulleri ticareti ile mücadelede karşılaşılan
sorunların çözümüne yönelik olarak ilgili kurum ve kuruluşlardan müteşekkil
bir çalışma grubunun oluşturulması. Çalışma grubuna ek bütçe sağlanarak,
belirlenecek iş planına uygun olarak kanıta dayalı yöntemlerle Türkiye’de
yasadışı ticaretin boyutunun araştırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı
2.Paketlerin üzerindeki bandrollerin güvenilirliğinin arttırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
3.Kaçakçılığı önleme, izleme ve soruşturmakla görevli olan kurumların
genişletilmesine yönelik gerekli düzenlemelerin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı
4.Transit rejime tabi olan tütün mamulleri ile ilgili denetimlerin
niteliğinin ve niceliğinin yükseltilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Gümrük Müsteşarlığı, TAPDK
5.Yasadışı ticaretin sağlık ve ekonomik boyutları açısından kamuoyunun
bilinçlendirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Gümrük Müsteşarlığı
6.Ruhsatlı bayiler dışında özellikle seyyar satıcılarda tütün mamulü
satışının engellenmesi çalışmalarının başlatılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı
7.Sigara paketlerindekibazı maddelerinX-Ray cihazlarına duyarlı olmasından yararlanmak amacı ile gümrük
kapılarında tır ve konteynır geçişlerinin denetimi
için teknolojik donanımın tamamlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Gümrük Müsteşarlığı, TAPDK
8.Piyasaya arz edilecek tütün mamullerinin tanımlaması ve
izlenebilirliğinin sağlanması amacıyla, üretim yeri ve zamanını belirleyecek
kodlama veya benzeri işaretlerin konulmasının sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
9.Yakalanan yasadışı mamullerin çevreye dost yöntemlerle imha edilmesinin
sağlanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Gümrük Müsteşarlığı, İçişleri Bakanlığı, TEKEL
10.Yasadışı ticaret yaptığı tespit
edenlere yönelik cezaların artırılması yönünde yasal düzenlemelerin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı
B.2. Gençlerin
Ulaşabilirliği
B.2.1.Tanımlar
ve Mevcut Durum
Tütün şirketlerinin hedef grubu arasında gençler başı çekmektedir.
Gençlerin tütün ve tütün mamullerine ulaşabilirliğinde, bu mamullerin
satışına yaş kısıtlaması getirilmesi tek başına yeterli bir kontrol önlemi
olmamaktadır.Beraberinde satış
yerlerinin ruhsatlandırılmasının sıkı kurallara bağlanması ve bunun dışındaki
tüm satış ve dağıtımların (sigara satış makineleri, self
servis satış, postayla sipariş ve elektronik satışlar ve yasadışı ticaret)
önlenmesi gerekir.İlköğretim 7 ve
8. sınıflar ile lise 1. sınıflarda yapılan Küresel Gençlik Tütün Araştırması
(GYTS) sonuçlarına göre; Öğrencilerin % 29.3’ü sigara içmeyi denemişlerdir
(kızlarda % 21.5, erkeklerde % 34.9), Halen sigara içenlerin % 50.4’ü
(kızlarda % 42.9, erkeklerde % 53.5) bakkaldan veya marketten sigara
almaktadır, % 86.7’si sigara alırken yaşlarından dolayı sigara satın alma
konusunda bir güçlükle karşılaşmadıklarını belirtmiştir. Gençlerin % 20.1’i
bir tütün firması temsilcisi tarafından kendisine bedava sigara verildiğini
belirtmiştir. Ülkemizde gençler arasında sigara içmek sosyal olarak kabul
edilebilir bir olgudur ve yaygınlığı yüksektir (% 21 ile % 48 arasında
değişmektedir). Üniversite öğrenimi yıllarında ilerledikçe içme oranları
artmaktadır. Gençlerin sigara alışkanlığını edinmelerinde aile (özellikle
anne), öğretmenler, arkadaşlar, sporcular, sanatçılar... vb kişiler model
oluşturmaktadır. Halen bu gruplarda sigara içme oranları toplumun diğer
kesimleri kadar hatta daha yüksektir. Örneğin öğretmenler arasındasigara kullanım oranı% 50 dolayındadır. Örgün öğrenime devam
etmeyen gençlerin durumu ile ilgili araştırmalar yeterli değildir. Ancak, bu
gurupta içme sıklığının daha yüksek olduğu gözlemlenmektedir. Okul
çevresindeki marketlerde ve seyyar satıcılar tarafından gençlere tek tek veya paketle sigara satılmaktadır.Yasak olmasına rağmen
gençlerin bu ürünlere ulaşmada sorunla karşılaşmadığı görülmektedir.Özellikle gençlere yönelik
olmak üzere nargile içimine olanak sağlayan mekânlar artmakta, değişik
aromalı ürünlerle nargile içimi özendirilmektedir. Yasal engel olmasına
rağmen okul, hastane, spor tesisi, internet kafe ve benzeri yerlerde sigara satışı yapılmaktadır.
B.2.2. Amaç:
Onsekiz yaş
altındaki bireylerin tütün ve tütün mamullerine satış ve dağıtım yolu ile
ulaşmasının engellenmesi.
B.2.3.Hedefler
2010 yılına kadar 15 yaş altı gençler arasında sigara içme oranını 0’a,
15 –18 yaş arası gençlerde ise mevcut durumun en az yarısına indirmek.
Stratejiler :
1.18 yaş altındakilere tütün ve tütün mamullerinin satış ve dağıtımını
yasaklayan mevcut yasal düzenlemeye uyumun denetlenmesi ve uymayanlara
caydırıcı nitelikte cezai müeyyideler uygulanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı, TAPDK
2.Tütün ve tütün mamullerinin sadece bu işe münhasır satış noktalarında
satılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
3.Tütün ve tütün mamulleri satıcılarının ürünü alacak gençlerden, 18 yaş
üstünde olduklarını belgelemelerini istemesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı, TAPDK
4.Toplumda, 18 yaş altındakilere tütün satışının yasak olduğu bilincinin
oluşturulması (satış noktalarında uyarı levhalarının açık ve belirgin olarak
asılmasının zorunlu kılınması).
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
5.Tütün mamullerinin sigara satış makineleri, self
servis satış, postayla sipariş ve elektronik satışlarının, market rafları ve
kasaları gibi doğrudan ulaşılabilir yerlerde satılmasının yasaklanması için
mevzuattaki eksikliklerin giderilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK
6.Tütün mamullerinin logo, renk ve şekillerinin, şeker, çerez, oyuncak,
tişört, çanta vb. nesnelerde bulunmasının, bunların dağıtımını ve satışını
yasaklayan mevzuata uyulup uyulmadığının denetlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
7.Gençlerin bir arada bulundukları kafe, internet kafe, kantin vb.
yerlerde tütün ve tütün mamullerinin (sigara, nargile, vb) satılmasının ve
içilmesinin yasaklanması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
İçişleri
Bakanlığı
8.Yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri, kurum ve kuruluşlarca çocuk
ve gençlerin spor yapacakları, kültürel etkinliklerde bulunabilecekleri
sigara dumanına maruz kalmayacakları kulüpler oluşturulması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü
B.3.Tütün Üretimi ve alternatif politikalar
B.3.1.Mevcut Durum
Türkiye, Oriental tip (Şark tipi) tütün
üretiminde dünyanın en önde gelen üreticisidir. Türkiye tütün üretimi 2004
ürün yılı itibarı ile 133.871.000 kg.dır. 2005 yılı ürünü
sözleşme bildirimlerine göre 147.611.784 kg. olarak tahmin edilmektedir. Üretim Ege,
Karadeniz, Marmara, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri olmak üzere beş
bölgede gerçekleştirilmektedir. Türkiye, 2005 yılında 67.120.066 kg tütünü 272.475.365 $ bedelle ithal ederken,
476.377.227 $ karşılığında 134.533.516 kg. tütün ihraç etmiştir. 2005 yılı sonunda
Türkiye’de toplam stok tütün miktarı ise 406.423.276 kg. dır. 2000 yılında 583.474 olan ekici
sayısı, 2004 yılında 278.907’ye, 2005 yılı bildirimlerine göre de 255.753’e
düşmüştür. 2000 ürün yılında 208.002.000 kg. olan üretim miktarı da 2002 ürün yılından
itibaren destekleme alımlarının kaldırılmasıyla ciddi miktarlarda düşmüştür.
İhraç kabiliyeti az ve kalite olarak yetersiz olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu
bölgeleri tütün üretiminin azaltılması için 2001 yılından itibaren,
Alternatif Ürün Projeleri yürürlüğe konmuş bulunmaktadır. Bu proje kapsamında
öngörülen tedbirler Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri tütüncüleri için
uygulanmakta olup, ÇKS ile de kayıt altına alınma çalışmaları yapılmaktadır.
Dünya Bankası tarafından öngörülen ödemeler ile devam etmekte olan alternatif
ürün projesi de 2007 yılına kadar devam edecektir. Tütün üretiminden vazgeçen
veya vazgeçirilen tütün üreticilerinin ve üretim daralması sonucunda işsiz
kalan tütün işçilerinin sosyal ve ekonomik mağduriyetleri sürmektedir.
B.3.2.Amaç
Tütün üretiminin kontrolü, izlenmesi, tütüne alternatif tarım ürünleri
ve ekonomik faaliyetlerin belirlenmesi, tütün üreticiliğinden alternatif
ürünlere geçen üreticilere ekonomik varlıklarını sürdürebilecekleri
desteklerin sağlanması.
B.3.3.Hedefler
2010 yılına kadar, tütün üretiminden vazgeçen veya vazgeçirilen
üreticiler ile sektörden uzaklaşmak durumunda kalan tütün işçilerinin
alternatif ürünlere ve ekonomik faaliyetlere geçişleri
tamamlamak, sürdürülebilir alternatif geçim yollarının geliştirilmesini
sağlamak
B.3.4.Stratejiler
1.Tütün üretiminin izlenmesi, kaydedilmesi işlemlerinin Avrupa Birliği
Tütün Ortak Piyasa Düzeni normlarına uygun hale getirilmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
TAPDK, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı
2.4733 sayılı Kanunla getirilen sözleşmeli üretim sisteminde görülen
aksaklıkların giderilmesinin yanı sıra sistemin işleyişinde üretici
örgütlerinin işlerliğinin artırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, TAPDK
3.Tütün Kontrol
Çevre Sözleşmesinin 26. maddesinde belirtilen kaynakların ulusal planlar,
programlar ve öncelikler çerçevesinde ülke tütün sektörünün istifadesi
yönünde harekete geçirilmesi, tütün mamulleri ile mücadele için mali
imkânlara göre kaynak sağlanması yönünde gerekli düzenlemelerin yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı, TAPDK
4.Tütün üretiminin kısıtlanması sonucu tütün üreticilerinin alternatif
alanlara kaydırılması ve rehabilitasyonu için gereken sosyal politikaların
yapılandırılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı
5.Kazanç yönünden tütüne alternatif ürünlerin teşviki ve teşvik edilecek
ürünlerin pazarlanması için gerekli organizasyonların yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, TAPDK
6.Yetiştirilen alternatif ürünlerin yerinde değerlendirilmesi amacıyla
işleme, kurutma, depolama ve benzeri tesislerin kurulması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı
7.Üreticinin eğitimi ve bilgilendirilmesi amacıyla demostrasyon
çalışmalarının yapılması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı
C. Tütün kullanımı ve Ulusal tütün kontrol programının izlenmesi,
değerlendirmesi ve raporlanması
C.1.Tanımlar ve Mevcut Durum:
Ulusal tütün kontrol politikalarının, tütünle ilgili durumun ve diğer
düzenleyici mekanizmalarının düzenli olarak izlenmesi halinde başarıya
ulaştığı bilimsel olarak gözlemlenmiştir. Dünya Sağlık Örgütü modellemesinden
hareketle yapılan bir hesaba göre, Türkiye’de halen yılda, sigaranın yol
açtığı sağlık, işgücü ve benzeri nedenlerle yaklaşık 2,72 milyar dolar
ekonomik kayıp olmakta ve 100 bin kişi zamansız ölmektedir. Bu rakama
sigaraya harcanan yaklaşık yıllık 15 milyar Dolarlık miktar dahil değildir. Türkiye’de
halen tütün kontrolü ile ilgili çalışmalar dar kapsamlı, kurum ve
kuruluşların çabaları ile yürütülmektedir. Yazılı, kararlaştırılmış ve
kapsamlı ulusal tütün kontrol programı yoktur. Türkiye’de tütün mamullerinin
kullanımını, bunun sonuçlarını izleyen, değerlendiren kapsamlı ve sürekli
herhangi bir çalışma bulunmamaktadır.
C.2.Amaç
Ulusal tütün kontrol programının süreç ve çıktılarının izlenmesi,
değerlendirmesi ve raporlanması için model oluşturulması.
C.3.Hedefler
1.2007 yılı sonuna
kadar Ulusal Tütün Kontrol Programının izlenmesi, değerlendirmesi ve
raporlanması için ulusal bir veri sistemi kurmak,
2.2010 yılında
Ulusal tütün kontrol politikalarının etkililiğinin değerlendirilmesi ve
raporlanması
C.4.Stratejiler:
1.Çalışma Grubu tarafından Ulusal Tütün Kontrol Programı süreç ve
çıktılarını gösterir göstergelerin belirlenmesi.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
2.Belirlenen verilerin rutin olarak toplanması için veri
toplama/araştırma protokolleri oluşturulması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
3.Verilerin toplanması ve değerlendirilmesinden sorumlu bir yapı
oluşturulması.
İlgili Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık Bakanlığı
4.Tütün Kontrolü
Çerçeve Sözleşmesinin 21. maddesi uyarınca T.B.M.M’i
Onay’ını müteakip sözleşmenin uygulanması için yasal, icrai,
idari ve diğer önlemler ile ilgili bilgiler; gerekirse Sözleşmenin
uygulanmasında karşılaşılan zorluk ve engeller ve bu engelleri aşmak için
alınan önlemle ilgili bilgiler, tütün kontrol faaliyetleri için verilenveya alınan mali ve teknik desteğe ilişkin
bilgiler ve Sözleşmenin 6.3 (tütüne talebin azaltılması için fiyat ve vergi
önlemleri), 13.2 (tütün reklamı, promosyonu ve sponsorluğu), 13.3-13.4d-15.5
(tütün ürünlerinin yasa dışı ticareti) ve 19.2 (sorumluluklara ilişkin
konular) maddelerinde belirtilen bilgilere yönelik olarak yıllık Ülke
Raporu’nun hazırlanması ve raporda;
a.Türkiye’de tütün kullanım sıklığı (prevalans,
insidans) ve ilgili sağlık, ekonomik, sosyal,
toplumsal vb. yükler ile ilgili mevcut verilerin bir araya getirilmesi;
b.Tütün kullanım hızları (tüketim sayıları; kullanım prevalans
ve insidans hızları; içenlerin sigara kullanımı ile
ilişkili özellikleri),
c.Toplumun genelinde ve/veya risk gruplarında tütün kullanımı ile ilgili
bilgi, tutum ve görüşler,
d.Tütün kontrolü politikaları ile ilgili ölçütlerin; yasal düzenlemeler,
vergilendirmeler ve ekonomik ölçütler, sigara ile ilgili eğitim aktiviteleri,
sigara bırakma ile ilgili aktiviteler,
e.Tütüne bağlı ortaya çıkan ekonomik kayıplar,
f.Tütün kullanımına bağlı hastalık (akciğer kanseri, KOAH, iskemik kalp hastalığı, hipertansiyon vb. prevalans, ve insidans
hızları),ölüm hızları, DALY ve QALY
değerleri,
5.Gerek görülmesi halinde programın etkinliği ve maliyet etkililiğinin
araştırılması.
6.Yıllık olarak Ulusal Tütün Kontrol Programında aksayan yönleri, olası
nedenleri ve çözüm önerilerinin değerlendirilmesi ve raporlandırılması.
İlgili
Kurum ve Kuruluş(lar)
Sağlık
Bakanlığı, TAPDK
|