Anayasa Mahkemesinin E: 2004/3 (Siyasi Parti İhtar), K:2005/3 Sayılı Kararı

Anayasa Mahkemesi Kararı

Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:

Esas Sayısı: 2004/3 (Siyasî Parti İhtar)

Karar Sayısı : 2005/3

Karar Günü: 20.7.2005

İHTAR İSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı

İHTAR İSTEMİNİN KONUSU : Parti Genel Başkanlığı’nın boşaldığı 29.1.2004 tarihinden itibaren 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun 15. maddesinin son fıkrasında öngörülen kırkbeş günlük süre içerisinde, genel başkan seçimini yapmak üzere büyük kongresini toplamayan Saadet Partisi’ne, bu aykırılığı gidermesi için aynı Yasa’nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesi istemidir.

I - İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 24.11.2004 günlü, SP.107 Hz. 2004/02 sayılı başvuru dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir:

"Saadet Partisi Genel Başkanlığı 29.1.2004 tarihinde boşalmış olup, bu tarihten itibaren 2820 sayılı Yasa’nın 15/son maddesinde belirtilen kırkbeş gün içerisinde, büyük kongresini toplayıp genel başkan seçiminin yapılması gerekirken, bugüne kadar büyük kongre toplanılmamıştır.

2820 sayılı Yasa’nın 15/son maddesi "emredici nitelikte" bir düzenlemedir. 2820 sayılı Yasa’daki emredici kurallara aykırılık halinde ise, anılan Yasa’nın 104. maddesinde düzenlenen "ihtar" yoluna başvurulması gerekmektedir.

Çoğulcu demokratik sistemin vazgeçilmez unsurlarından olan ve bu durum Anayasa ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nda açıkça ifade edilen siyasi partiler hakkındaki genel ilkelerin Anayasa’da yer alması yeterli olup, siyasi partiler hakkındaki tüm ilke, kurum ve yaptırımların da Anayasa’da yer alması gerektiği söylenemez. Aksi halde Anayasa’nın adeta Siyasi Partiler Yasasına dönüştürülmesi söz konusu olur. Bu nedenle, Anayasa’nın 69. maddesinin son fıkrasında, anayasal ilkeler ışığında yasa ile düzenlemeler yapılabileceği belirtilmiş ve 2820 sayılı Yasa’da öngörülen ihtar kurumu da bu anayasal dayanaktan hareketle düzenlenmiştir.

İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS’ın) 11. maddesindeki düzenleme uyarınca İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararları’nda, demokratik toplum gerekleri yönünden siyasi partiler hakkında eylemlerle orantısız yani radikal yaptırımların söz konusu olmaması için, ara seçeneklerin yani ara yolların öngörülmesi gerektiği belirtilmektedir ki; ihtar kurumu bu yönüyle İHAS’a da uygundur.

O halde emredici nitelikteki 2820 sayılı Yasa’nın 15/son maddesine aykırılık halinde, bu kurala aykırılık durumunun giderilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ihtar talebinde bulunulması gerekmektedir.

Sonuç ve istem

Belirtilen nedenlerle; parti genel başkanlığının boşaldığı 29.1.2004 tarihinden itibaren 2820 Siyasi Partiler Yasa’nın 15/son maddesinde öngörülen süre içerisinde genel başkan seçim gündemli olarak büyük kongresini toplamayarak bu maddeye aykırı hareket eden Saadet Partisi hakkında, anılan aykırılığın giderilmesi için 2820 sayılı Yasa’nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesi,

Kamu adına arz ve talep olunur."

II - İNCELEME

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın ihtar başvurusu, işin incelenmesine ilişkin rapor, ilgili Anayasa ve yasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Cumhuriyet Başsavcılığı, Parti’nin, Genel Başkanlığın boşaldığı 29.1.2004tarihinden itibaren 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun 15. maddesinin son fıkrasında öngörülen kırkbeş günlük süre içerisinde, genel başkan seçimini yapmak üzere büyük kongresini toplaması gerekirken, bunu yapmayan Saadet Partisi’ne, bu aykırılığı gidermesi için aynı Yasa’nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesi isteminde bulunmuştur.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun 104. maddesinde, bir siyasî partinin bu Kanun’un 101. maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık bulunması sebebiyle o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi’ne Cumhuriyet Başsavcılığı’nca re’sen yazı ile başvurulacağı, Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu hükümlere aykırılık görmesi durumunda bu aykırılığın giderilmesi için ilgili siyasî parti hakkında ihtar kararı vereceği, bu yazının tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde aykırılık giderilmediği takdirde Cumhuriyet Başsavcılığı’nın o siyasî partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksunbırakılması için Anayasa Mahkemesi’ne re’sen dava açabileceği, 15. maddesinin son fıkrasında da, genel başkanlığın herhangi bir sebeple boşalması halinde, büyük kongre toplanıncaya kadar, merkez karar ve yönetim kurulunun partiyi temsil yetkisini kendi içinden seçeceği bir üyeye tevdi edeceği ve en geç kırkbeş gün içerisindebüyük kongreyi toplantıya çağıracağı belirtilmiştir.

Bu durumda, 29.1.2004 tarihinde boşalan genel başkanlık seçimi için, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun 15. maddesine aykırı olarak bu tarihten itibaren kırkbeş gün içinde büyük kongresini yapmayan Saadet Partisi hakkında aynı Yasa’nın 104. maddesi gereğince ihtar kararı verilmesi gerekir.

III - SONUÇ

A - Parti Genel Başkanlığı’nın boşaldığı 29.1.2004 gününden itibaren 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 15. maddesinin son fıkrasında öngörülen kırkbeş günlük süre içerisinde, genel başkan seçimi için büyük kongresini toplamayan Saadet Partisi’ne, kararın tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde bu aykırılığı gidermesi için aynı Yasa’nın 104. maddesi gereğince İHTARDA BULUNULMASINA,

B - Karar örneğinin gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmesine,

20.7.2005 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.